Đình Văn Quang

Đình Văn Quang được xếp hạng cấp Thành phố tại Quyết định số 342/QĐ-UBND ngày 17/01/2018 của UBND thành phố Hà Nội

Đình Văn Quang là di tích tín ngưỡng thờ Thần/Thành hoàng là Dương Thần (Chàng Năm) là con trai thứ 5 của Lạc Long Quân và âm thần là con gái vua Thủy Quốc (Nàng Năm), những tướng văn, tướng võ thời Hùng Vương dựng nước phù giúp Hai Bà Trưng đánh quân Tô Định, nơi đây từ xa xưa đã là trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng cư dân làng xã. Căn cứ kết quả khảo sát, nghiên cứu và căn cứ Điều 28, Luật Di sản văn hóa, Luật sửa đồi, bổ sung tại Điều 11, Nghị định 98/2010/NĐ-CP ngày 21/9/2010 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa, xét những giá trị nổi bật của di tích thì đình Văn Quang thuộc loại hình di tích: Lịch sử.
SỰ KIỆN, NHÂN VẬT LỊCH SỬ, ĐẶC ĐIỂM CỦA DI TÍCH
Nghĩa Hương là một vùng đất cổ có lịch sử tồn tại và phát triển từ rất lâu và là một xã thuộc huyện Quốc Oai được chia ra thành 3 thôn đó là Văn Khê, Văn Quang, Thế Trụ. Nghĩa Hương xưa kia còn được biết đến với chùa cả và đinh cả là nơi mà bà Trưng, Bà Triệu đã dừng chân. Nghĩa Hương còn được biết đền với các làng nghề truyền thống như nghề làm cót, nghề gỗ, nghề làm thúng... Ngày nay cùng với sự phát triển kinh tế của cả nước, với thế mạnh là các nghề phụ, cùng với sự cần củ, chịu khó của người dân Nghĩa Hương đang được coi là địa phương có tốc độ phát triển nhanh, mạnh về mọi mặt. Đình Văn Quang được quay theo hướng Tây Nam, phía bên phải của đình là dòng sông Tích, phía trái của đình là một con ngòi bắt nguồn từ núi Thầy. Theo Ngọc phả và các tư liệu lịch sử và các cụ truyền lại thì hai vị Thành hoàng thờ tại đình Văn Quang là "Chàng Năm và Nàng Năm". Một vị là con thứ 5 của đức Lạc Long Quân, 1 vị là con gái của Thủy Quốc, là công chúa Thủy Thần. Hai vị đều là tướng võ, tướng văn. Chàng Năm là tộc trưởng của bộ tộc Đông Mông. Hai vị cai quản cả vùng này và chỉ huy các đội quân là bộ binh, tượng binh và thủy binh. Tương truyền khi Trưng Nữ dẫn quân đi đánh giặc, cờ quạt gió thối, vạn lý trống chiêng, vang động núi rừng. Đến địa đầu trang Nghĩa Bang, dừng quân tại đây. Ban đềm bà ngủ lại tại thần từ và cầu khấn thần linh âm phù cho bà đánh giặc. Đêm ấy, vào cuối canh ba, Trưng Nữ đang mơ màng ngủ thiếp đi thì bỗng thấy hai người, một người nam mặc áo quấn hồng, đeo đai ngọc, thân thể khác lạ, hình dung cổ quái từ bên đường đi đến tự xưng vị là con trai thứ 5 của Lạc Long Quân, vị hiệu là Chàng Năm là quan Thủy thần, nghe tin bà Trưng Nữ đem quân đi đánh giặc, nguyện theo bà để lập công. Một người là nữ nhân từ dưới nước đi lên, có dung nhan chim sa cá lặn, diện mạo nguyệt thẹn hoa hờn, tuyệt mỹ vô song, tự xưng là con gái của Thủy quốc, là công chúa Thủy thần hiệu là Năng Năm, nói rằng: Có vua ấy tất có thần này, xin được theo âm phủ lập công diệt giặc. Nói xong, hai vị thần nhảy xuống thuyền rồng rồi biến mất. Khi Trưng Nữ tinh dậy, biết là thần linh ứng mộng trợ giúp bèn làm lễ bái yết thần từ rồi dẫn quân ra trận, khi ngửa lên trời bà thấy một đám mây vàng giáng xuống chiến trận. Bỗng nhiên thấy trời đất tối đen, ban ngày mà tựa như đêm. Các tướng soái như rắn rết từng đàn lao thẳng đến đồn của Tô Định tần công, đại phá một trận tơi bời. Quân của Tô Định kinh hoàng thất bại, bỏ chay tán loạn. Sau khi chiến thắng, Trưng Nữ cho xây dựng 65 thành trì bên ngoài, khôi phục cảnh thổ Nam bang, khải hoàn trở về kinh đô, Trưng Nữ lên ngôi vua, nhân đó mới nói rằng: Ta dẹp được giặc Tô Định cũng là nhờ vào sự âm phù của thần, thế rồi sai sứ ban sắc phong tặng cho là Đương cảnh Thành Hoàng Linh phù chi thần. Một vị phong là: Chàng Năm Quảng Tế Đại vương;
Một vị phong là: Nàng Năm Tuệ Tịnh công chúa. Các trang phục màu vàng, đỏ, trắng khi hành lễ đều cấm không được dùng.
Đình Văn Quang được xây dựng trên một khuôn viên rộng, thoáng đăng nằm trong khu vực gần cánh đồng của thôn Văn Quang, Ngôi dình có vị thể đẹp, mặt bằng di tích bao gồm: Tiền tế và hậu cung với kết cấu hình chữ dinh, xung quanh là khu vườn rộng Hiện trạng việc sử dụng đất đai ở di tích đình Văn Quang là ổn định, theo hồ sơ kỹ thuật thửa đất và bản đồ khoanh vùng bảo vệ di tích do Công ty Cổ phần Địa chính Hà Nội đo, vẽ tháng 12/2017 thì tổng diện tích dang quản lý và sử dụng là: 8.053,1 m2.
Về kiến trúc, di vật: Đây là công trình còn lưu giữ được kiền trúc có phong cách nghệ thuật truyền thống. Hệ thống di vật đa dạng về chủng loại và chất liệu: Đồ đá, đồ gỗ, đồ giấy, đồ đồng, gốm..., các di vật hiện nay được bảo vệ tốt. Khuôn viên đất của di tích đã được hoạch định rõ ràng, hiện không bị vi phạm về đất đai.
Giới thiệu cụ thể - Mô tả kiến trúc:
Theo các cụ cao tuổi xã Nghĩa Hương cho biết, đình Văn Quang trước đây vốn là một ngôi miếu nhỏ, thờ Dương Thần (Chàng Năm) là con trai thứ 5 của Lạc Long Quân và âm thần là con gái vua Thủy Quốc (Nàng Năm), những tướng văn, tướng võ thời Hùng Vương dựng nước phù giúp Hai Bà Trưng đánh quân Tô Định. Hai vị dương thần và âm thần rất linh ứng, sau này còn phù giúp nhà Trần đánh thắng quân Nguyên-Mông, nhà Lê đánh đuổi quân Minh, nên được vua Trần Thái Tông rồi đến vua Lê Thái Tổ ban tặng sắc phong và sắc chỉ cho phép tôn tạo miếu thành đình đề thờ phụng. Trải qua thời gian dài tồn tại, đình đã nhiều lần được trùng tu, sửa chữa. Hiện nay, không còn tài liệu nói về năm khởi dựng của ngôi đình, qua khảo sát tại di tích và các tư liệu thành văn hiện còn như: Căn cứ vào tấm bia có niên hiệu Vĩnh Hựu 6 (1740); 01 sắc Khải Định 9 (1924); 01 sắc Duy Tân 3 (1908); 01 sắc Đồng Khánh 2 (1886); 01 sắc Tự Đức 33 (1880); 01 sắc Tự Đức 6 (1853). Như vậy, có thể đoán định ngôi đình được xây dựng ít nhất vào thời Lê và được tu bổ, sửa chữa nhiều lần vào thời Nguyễn (thế kỷ XIX) và một số hạng mục được tôn tạo trong những năm gần đây. Cuối năm 1974, ngôi đình bị hỏng nên đã bị hạ giải. Năm 2005, trên nền đất cũ của đình, nhân dân Văn Quang đã đem tâm quyên góp tiền của xây dựng lại.