Đình Viên Nội

Di tích đình Viên Nội thuộc thôn Viên Nội, xã Vân Nội (cũ), nay thuộc xã Phúc Thịnh, Thành phố Hà Nội.

Đây là vùng đất cổ có lịch sử lâu đời gắn liền với sự mở mang đất nước của các vua Hùng. Đến thời vua An Dương Vương đóng đô ở Cổ Loa, Vân Nội (cũ) nằm trong vành đai bảo vệ của nước Âu Lạc. Viên Nội có nhiều dấu ấn của cuộc khởi nghĩa Hai bà Trưng những năm đầu Công nguyên. Đến thời kỳ tiền khởi nghĩa (1941 - 1945), Viên Nội là một điểm sáng ATK Trung ương, nơi đặt cơ quan in báo “Cờ giải phóng”, nơi khởi thảo chỉ thị “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, góp phần vào thắng lợi chung của cuộc Cách mạng tháng Tám 1945.

Theo thần phả và các di vật còn lưu giữa thì đình Viên Nội được xây dựng từ thời nhà Lê. Qua nhiều lần tu bổ và giữ nguyên kiến trúc cho đến khi đình bị phá hủy năm 1948. Năm 1994, được phục dựng lại hậu cung. Năm 2004, tu bổ tiền tế và giữ nguyên kiến trúc cho đến nay.

Đình Viên Nội được xây dựng theo hướng Tây ở trung tâm của thôn Viên Nội, tọa lạc trên khu đất rộng, thoáng đãng. Phía trước cửa đình nhìn ra sân vận động của thôn, sân đình rộng lát gạch. Xung quanh đình được trồng cây lưu niên, diện tích khoảng gần 2.000 m2 .

Nghi môn đình được xây dựng theo lối tứ trụ khá đơn giản gồm 2 trụ lớn và 2 trụ nhỏ, mở ra 3 cổng vào không gian ngôi đình. Đình chính có bố cục mặt bằng tiền chữ “nhất”, hậu chữ “đinh”. Tiền tế gồm năm gian đầu hồi bít đốc tay ngai có trụ biểu. Ba gian giữa xây thụt vào tạo hiên, lắp cửa bức bàn theo lối thượng song hạ bản. Hai gian bên xây tường trổ cửa sổ hình chữ “thọ”, mái lợp ngói ta, nền lát gạch, trên nóc trang trí hình rồng chầu mặt trời. Trang trí trên kiến trúc  đơn giản chủ yếu là gờ soi, hoa lá, tứ quý, có điểm xuyết hoa văn, lá cúc ở hai vì đầu hồi.

Phần kiến trúc trung tế làm kiểu đầu hồi bít đốc khung bằng gỗ, mái lợp ngói ta, nền lát gạch, kết cấu bộ vì giá chiêng, quá giang vượt. Phần giữa tiền tế và trung tế có một phần mái bê tông thay máng thoát nước. Hậu cung gồm một gian, một dĩ chạy dọc nối với trung tế, làm kiểu đầu hồi bít đốc, mái lợp ngói ta, nền lát gạch. Gian chính giữa ở vị trí quan trọng nhất bố trí bệ thờ, trên đó đặt long ngai, bài vị của Thành hoàng làng, được tạo tác phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX. Phía dưới bài trí bộ ngũ sự bằng đồng, lọ hoa, bát hương sứ, đài nước, hộp đựng sắc phong.

Bên trái ban thờ chính có ngai thờ chứa “Ông Quả” được sơn son thếp vàng dùng trong lễ hội Cướp cầu đầu năm.

Căn cứ cuốn thần tích còn lưu giữ tại di tích, đình Viên Nội thờ hai vị thành hoàng làng là Đống Băng và Uông Tá, là hai anh em có công phù giúp Tản Viên Sơn Thánh đánh quân Thục tại địa bàn trang Viên Nội, đạo Kinh Bắc.

Sau khi thắng trận về triều, Sơn Thánh dâng tấu lên Hùng Duệ Vương: “Khi ấy quân sĩ dừng chân ở trang Viên Nội, đạo kinh Bắc thấy có hai vị thần hiển linh theo quân xông ra đánh nhau với quân Thục lập công lớn”. Hùng Duệ Vương đã phong cho hai vị thần: Một là Đống Băng phổ tế hộ quốc hiển ứng âm phù anh linh đại vương, một là Uông Tá phổ tế hộ quốc hiển ứng âm phù anh linh Đại vương. Từ đấy về sau thần hiển hiện rất linh ứng cho nên nhiều đời vua đã gia phong mỹ tự: Bản cảnh Thành hoàng phổ hóa phù tộ dũng dược linh thông đại vương, Đại đức phù vận cương nghị anh linh đại vương, ban cho trang Viên Nội lập đền thờ cúng.

Hằng năm, nhân dân tổ chức lễ hội để tri ân công đức của Thánh, trong đó có tổ chức hội rước Ông Quả - Cướp cầu ôn lại sự tích về Tản Viên Sơn Thánh nhờ sự trợ giúp của hai vị thành hoàng làng đã chém được đầu tướng giặc, mang lại thái bình cho đất nước.

Đình Viên Nội được xếp hạng Di tích lịch sử nghệ thuật cấp Thành phố tại Quyết định số 488/QĐ-UBND ngày 19/01/2012.