Đình Xá

Nằm yên bình bên bóng tre xanh của thị trấn Chúc Sơn, Đình Xá hiện ra như một nốt trầm mặc u nhã, một chứng nhân sừng sững vượt qua chiếc thoi thăng trầm của thời gian.. Đình khởi dựng từ thế kỷ mười bảy bởi nhân dân hai giáp Đông Xá và Đoài Xá, ngôi đình cổ là kết tinh của mồ hôi, nước mắt và cả tấm lòng kiên trung của bao thế hệ. Trải qua nhiều biến thiên dâu bể, nơi đây vẫn kiêu hãnh giữ nguyên dáng hình chữ “Đinh” đồ sộ với bộ khung gỗ vững chãi mang đậm phong cách kiến trúc Lê - Trịnh, nâng đỡ bởi những chân tảng đá xanh nguyên khối nâng niu bốn hàng chân cột kiên cường.

Bước vào không gian thâm nghiêm của ngôi đình, ta như
bị choáng ngợp trước những nét điêu khắc tinh xảo cuối thế kỷ mười tám. Dưới
bàn tay tài hoa của các bậc tiền nhân, những thớ gỗ vô tri đã hóa thân thành
bức tranh "tứ linh" long, ly, quy, phượng uốn lượn u nhã, sống động
tựa như một giấc mơ thần thoại. Đình Xá hiện nay đang lưu giữ cả một kho tàng
di sản vô giá với mười hai đạo sắc phong của các triều đại phong kiến đã ban
tặng đình, quyển thần phả thiêng liêng, cùng chiếc án gian cổ kính từ thế kỷ
mười bảy dầm sương dãi nắng, như sợi dây vô hình kết nối lòng người hôm nay với
nguồn cội ngàn năm.

Nơi hậu cung tôn nghiêm ấy là chốn phụng thờ Tam đức
Thành hoàng làng thời Hùng Vương dựng nước. Đó là dũng tướng Cương Chính —
người con ưu tú đã cùng hai vị thủy thần Oai Linh Công và Tam Tế Công phò tá
Thánh Gióng dẹp tan giặc Ân giữ yên bờ cõi, rồi lại về đây dạy dân Chúc Sơn cấy
cầy, chăn tằm dệt vải.

Không chỉ là bảo tàng nghệ thuật kiến trúc tâm linh,
Đình Xá còn là "địa chỉ đỏ" ghi dấu son chói lọi của lịch sử cách
mạng hiện đại. Trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến gian khổ mà anh dũng,
ngôi đình cổ kính này đã vinh dự là nơi ở và làm việc của Cụ Phó Chủ tịch nước
Huỳnh Thúc Kháng và Bộ trưởng Nguyễn Văn Tố.

Hằng năm, cứ mỗi độ xuân về từ ngày mười hai đến mười
lăm tháng Giêng, hội đình lại tưng bừng mở hội. Tiếng trống hội giòn giã, những
trò chơi dân gian rộn ràng như một lời hẹn ước, mời gọi bước chân muôn phương
trở về để tri ân công đức tổ tiên và cùng chung tay gìn giữ một viên ngọc quý
giữa lòng xứ Đoài thơ mộng. Với những giá trị mang tính lịch sử, ngày 18 tháng
1 năm 1988 quyết định số 28, Đình Xá đã vinh dự được Bộ Văn hóa và Thông tin
xếp hạng là Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia