Đình Xuân Đỗ Hạ

Đình Xuân Đỗ Hạ hiện nay thuộc tổ dân phố Xuân Đỗ Hạ, phường Long Biên. Thời Nguyễn, Xuân Đỗ thuộc tổng Cự Linh, huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh, từ năm 1961 nhập về thành phố Hà Nội, Xuân Đỗ vốn là đất bãi của sông Hồng, có tên nôm là Đậu Hạ.

Đình Xuân Đỗ Hạ được xây dựng ở vị trí trung tâm của làng, cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 10km, Xuân Đỗ là làng cổ có lịch sử tồn tại và phát triển từ rất lâu đời thông qua hồi ức và nguồn tư liệu còn lưu giữ như thần phả, sắc phong, hoành phi, câu đối, văn bia cho biết đình Xuân Đỗ Hạ phụng thờ vị nữ thần là công chúa Lâu Ly Nương và một nhân vật nổi danh của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng là Khỏa Ba Sơn. Lai lịch và công tích của thần được Đông các Đại học sỹ Nguyễn Bính ghi lại khá chi tiết trong cuốn thần phả của đình.

Đình Xuân Đỗ Hạ có khởi nguồn từ một ngôi đền thờ thần, tọa lạc trên một khu đất cao rộng, thoáng mát, quay hướng nam với nhiều kiến trúc: Phía trước có một ao rộng, qua đường gạch nhỏ là một giếng nước đẹp, bên cạnh có miếu thờ Nhị vị Đức Thánh Cô, phía trong là khu đình một quần thể kiến trúc liên hoàn khép kín bao gồm nhiều nếp nhà ngang dọc. Bên ngoài là cổng đình, phía trong sân là khu kiến trúc chính xây trên nền cao hơn mặt sân 80cm. Tòa đầu là tòa Đại bái 3 gian, mái làm kiểm hạ đao, bờ nóc đắp hình rồng chầu mặt nguyệt, mái lớp ngói ta, phía trước mở các ô cửa lớn hình chữ nhật, phía trong và 2 hồi thông với nhà Tán nội và 2 dãy Giải vũ hai bên. Mặt bằng 4 hàng chân cột, 2 bộ vì gian giữa làm kiểu vì "thượng rường, hạ bẩy".

Với những thăng trầm của lịch sử dân tộc, đình Xuân Đỗ Hạ vẫn lưu giữ được bộ sưu tập di vật văn hóa có giá trị lịch sử nghệ thuật thuộc nhiều thời đại khác nhau, đặc sắc nhất là cuốn thần phả chữ hán và 21 đạo sắc phong thần của ba triều đại Lệ, Tây Sơn và Nguyễn. Sắc phong sớm nhất có niên đại Cảnh Hưng nguyên niên (1787), sắc phong muộn nhất là năm Bảo Đại thứ 2 (1927); 2 tấm bia, trong đó có 1 tấm bia niên đại Vĩnh Tộ (1614-1628) đặt tên lưng một con rùa đá, ghi chép việc tu sửa đình, ngoài ra còn nhiều giá trị nghệ thuật khác như 5 cỗ Long ngai, bài vị chạm rồng thếp vàng, 1 sập thờ trang trí hổ phù, 1 kiệu bát cống, 1 kiệu long đình, 1 cửa võng, 10 đôi câu đối sơn son thếp vàng.

Những giá trị nêu trên của di tích đã khẳng định đình Xuân Đỗ Hạ là di sản quý giá cần được trân trọng, bảo vệ và phát huy giá trị. Đình Xuân Đỗ Hạ đã được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng  di tích lịch sử văn hóa năm 1994.