Đình Yên Nhân, thôn Phú Yên, xã Hòa Phú, thành phố Hà Nội

Đình Yên Nhân, thôn Phú Yên, xã Hòa Phú, thành phố Hà Nội là công trình có quy mô và kết cấu điển hình của một ngôi đình thời Nguyễn, thuộc loại di tích kiến trúc nghệ thuật tín ngưỡng dạng đình.

Đình có các hạng mục kiến trúc: Đại bái, hậu cung, hệ thống sân vườn rộng rãi.

Đại bái đình Yên Nhân gồm 5 gian, được làm kiểu tường xây hồi bí đốc với hai mái chảy lợp ngói ri.

Vào bên trong, các bộ vì đỡ mái được làm theo ba kiểu thức khác nhau trên mặt bằng 4 hàng chân cột. Từ phải sang trái vì 1 và vì 6 được làm kiểu: thượng ván mê, hạ xà nách, cốn mê, bẩy. Ở hai vì này nối hai đầu cột cái theo phương thức mộng xẻ đầu cột là một câu đầu lớn hơi thon hai đầu. Câu đầu này đỡ một ván mê hình tam giác cân, đỉnh nhọn của ván mê đội thượng lương qua một dấu kê mỏng chạm hình cánh sen. Hai cạnh của ván mê đội các hoành thượng. Ăn mộng từ cột cái ra cột quân là xà nách, xà nách này đỡ các còn mê hình tam giác vuông, cạnh huyền của cốn mê đỡ các hoành trung. Bảy hiện, hay hậu được ăn mộng từ cột quân vươn ra ngoài dỡ các hoành hạ và tàu mái.

Nhìn chung trang trí trên kiến trúc Đại bái đình Yên Nhân được làm tương đối cầu kỳ, công phu. Đầu các xà, rường được chạm nổi giả bong kênh hoa văn lá lật, mây cụm, hoa cúc, hoa sen cách điệu. Hai ván mê ở vì 1, 6 chạm hình hổ phù. Các bẩy hiên, bẩy hậu chạm tứ quý hoá rồng hay chạm xen lẫn tứ linh, tứ quý. Đặc biệt toàn bộ các bức cốn mê ở đây đều được chạm khắc hai mặt rất tinh xảo, chủ đề chính là tứ linh, tứ quý nhưng do được dựng bởi hai hiệp thợ nên phong cách trang trí trên kiến trúc tuy thống nhất vẫn có những khác biệt trong đường nét: bức cốn ở vì 1, 6 điêu khắc 3 lần hay 3 phượng đang vui đùa; bức cốn 3, 4 điêu khắc đủ tứ linh (long, ly, quy, phượng), tứ quý (thông, mai, cúc, trúc) . . . Nghệ thuật trang trí trên Đại bái đình Yên Nhân mang đậm dấu ấn của nghệ thuật thời Nguyễn. Điều này cũng phù hợp với thời gian tu tạo ngôi đình vào triều Khải Định thứ 4 (1919).

Hậu cung đình Yên Nhân gồm ba gian nhà ngang được làm song song với Đại bái, cách một khoảng sân nhỏ. Bên ngoài Hậu cung được làm kiểu tường xây, đầu hồi bít đốc với 2 tầng, 3 mái (2 mái trước, 1 mái sau). Trên đầu bờ nóc đắp hai con makara (rồng lá) bằng với vữa, phần tường xây chia hai mái trước bên trên có đắp các con vật trong tứ linh: phượng, rồng, lân. Rie tưởng này chính là vách ngăn chia Hậu cung thành hai phần: cung cảm và hiện cung.

Bên trong, Hậu cung đình được chia làm 3 gian tương đối. Trong cung cấm được chia hai trụ gạch cuốn vòm đỡ hệ thống hoành, rui trên mái. Phần hiên cung vẫn giữ được kết cấu kiến trúc gỗ phần mái, các cột hiện được thay thế bằng cột gạch xây tiết diện vuông vào những năm đầu thế kỷ XX trong một lần tu sửa. Trang trí trên kiến trúc ở Hậu cung tập trung ở phần hiện với các hoa văn: lá lật, triện tàu lá giắt, hoa sen . . . đường nét chạm nổi. giả bong kênh theo phong cách nghệ thuật thời Nguyễn muộn.

Nối giữa hai gian giáp hồi Đại bãi đến hai hồi Hậu cung là hai dãy tả hữu mạc, mỗi bên ba gian. Nơi đây một bên dùng để cất giữ kiệu và một số đô thờ, một bên kê bàn tiếp khách.

Đình Yên Nhân được tu sửa lớn và mở rộng vào đầu thế kỷ XX nhưng lại bảo lưu được nhiều mảng điêu khắc đẹp mang đậm phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.