Đình Ba Nhà

Đình làng thôn Ba Nhà được xây dựng từ khoảng cuối thế kỷ XVII; tọa lạc trên khu đất cao ráo, thoáng đẹp giữa khu dân cư đông đúc. Trải qua nhiều biến đổi lịch sử, trước đây đình thuộc Cù Sơn, phường Tổng Hoàng Xá, huyện Yên Sơn, trấn Sơn Tây; đến đầu thế kỷ XX thuộc phủ Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây; nay là đình thôn Ba Nhà, xã Quốc Oai, thành phố Hà Nội.

Theo truyền thuyết được lưu giữ trong các tư liệu Hán Nôm và thần phả, đình là nơi tôn thờ nhị vị Thành hoàng là Hà Bá Thủy Quan Đại Vương và Đức Thánh Nữ Ngọc Thủy Tinh Công Chúa. Đây là những vị thần mang đậm yếu tố tín ngưỡng bản địa của người Việt.

Tương truyền, Hà Bá Thủy Quan Đại Vương là dòng dõi Long Quân ở hồ Động Đình; ngài có tư chất thông minh, chí khí hơn người, đức tài xuất chúng. Sau khi hóa, ngài có khả năng biến hóa khôn lường; thường đi lại trên sông, trên biển; gặp gỡ, giúp đỡ nhân dân, cứu độ muôn loài. Với những công đức to lớn, ngài được các triều đại phong kiến sắc phong là "Rực Bảo Trung Hưng Thượng Đẳng Thần Hà Bá Thủy Quan Đại Vương"; đồng thời truy phong cho phu nhân là Thánh Nữ Ngọc Thủy Tinh Công Chúa.

Từ đó, nhân dân địa phương đã lập đình phụng thờ Đức Thánh; coi đây là chỗ dựa tâm linh, gửi gắm niềm tin và ước vọng về cuộc sống bình an, no đủ. Hàng năm, cứ mỗi dịp xuân về vào ngày 13/2 âm lịch, nhân dân trong làng cùng du khách thập phương lại nô nức về dự hội; dâng hương bái vọng, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, nhà nhà ấm no, hạnh phúc.

Không chỉ mang giá trị văn hóa – tín ngưỡng sâu sắc, đình Ba Nhà còn là một địa danh gắn liền với những dấu mốc lịch sử quan trọng. Ngày 19/8/1945, nơi đây đã diễn ra sự kiện ra mắt chính quyền cách mạng lâm thời đầu tiên của Yên Sơn. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đình là nơi cất giấu tài liệu bí mật, là địa điểm trú ẩn an toàn của lực lượng du kích.

Đặc biệt, trong những năm kháng chiến chống đế quốc Mỹ, từ tháng 8/1965 đến tháng 9/1981, Cục Ngoại tuyến – Bộ Công an đã sơ tán về đây học tập và công tác trong suốt 16 năm. Tại đình Ba Nhà, đơn vị đã tổ chức đào tạo 14 khóa học cùng hàng chục lớp bồi dưỡng; huấn luyện hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ trinh sát ngoại tuyến chi viện cho chiến trường miền Nam. Nhiều đồng chí trưởng thành từ nơi đây đã trở thành những cán bộ lãnh đạo, tướng lĩnh quan trọng của ngành Công an nhân dân.

Ghi nhận những đóng góp to lớn đó, ngày 10/10/2016, Cục Ngoại tuyến – Bộ Công an đã dựng bia lưu niệm tại đình; nhằm lưu giữ những kỷ niệm và tri ân mảnh đất giàu truyền thống cách mạng. Đến nay, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ vẫn luôn giữ gìn mối quan hệ gắn bó, nghĩa tình với chính quyền và nhân dân thôn Ba Nhà; góp phần tô thắm thêm truyền thống đoàn kết bền chặt.

Kiến trúc đình theo kiểu tiền nhất hậu công, các bộ phận cấu thành di tích bao gồm: Nghi môn, sân đình, tiền tế, đại bái, ống muống và hậu cung.

Lễ hội truyền thống Đình làng thôn Ba Nhà được tổ chức vào ngày 13 tháng Hai âm lịch hằng năm. Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ công đức các bậc tiền nhân; mà còn là hoạt động văn hóa có ý nghĩa trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản; giáo dục truyền thống "uống nước nhớ nguồn" cho các thế hệ hôm nay và mai sau.