Đình Hoàng Xá

Đình Hoàng Xá tọa lạc tại thôn Du Nghệ, xã Quốc Oai, thành phố Hà Nội.  Đến di tích đình Hoàng Xá có nhiều tuyến đường khác nhau nhưng thuận lợi và dễ dàng hơn cả là hai hướng: từ trung tâm thành phố Hà Nội xuôi theo Đại lộ Thăng Long khoảng 20km đến ngã tư hướng Chùa Thầy - Động Hoàng Xá rẽ trái vào con đường cắt ngang đi tiếp khoảng 1km hoặc từ Hà Đông đi qua đê Thanh Quang tới địa phận thị trấn Quốc Oai cũ, rẽ phải đến địa phận thôn Du Nghệ là tới di tích.

Đình Hoàng Xá là công trình kiến trúc tín ngưỡng thờ tướng Lữ Gia - Tể tướng nước Nam Việt vào khoảng năm 136 – 111TCN làm Thành hoàng làng. Ông là người nắm chính trường nước Nam Việt những năm cuối và cuối cùng thất bại trước cuộc xâm lăng của nhà Hán. Ngài được Nhân dân địa phương mãi mãi thờ phụng, cầu đảo không gì là không linh nghiệm.

Theo các cụ cao niên cụm dân cư Du Nghệ, Hoa Vôi và Đình Tổ kể lại thì đình Hoàng Xá được làm từ thời Lê. Đến đời vua Tự Đức được tu sửa, xây bằng gạch đá ong gồm 3 tòa kiến trúc chính gồm Đại Bái, Trung cung và Hậu cung, ngoài ra hai bên đình còn có Tả hữu mạc. Tòa Đại bái khá bề thế với kết cấu 3 gian 2 chái với bốn mái đao cong, hệ thống cửa bức bàn, chân cột kê tảng đá xanh, gian bên và gian chái của đình được làm sàn gỗ. Tuy nhiên, đến năm 1948 thực hiện tiêu thổ kháng chiến nên Đại bái bị tháo dỡ, đình không có người trông nom nên theo thời gian, đồ tế tự của đình bị thất lạc nhiều. Đến năm 1971, tòa Trung cung bị tháo dỡ chỉ còn tòa Hậu cung. Vì vậy, tòa hậu cung đình Hoàng Xá ngày nay có niên đại thời Nguyễn.

Diện mạo đình Hoàng Xá hiện nay được tu bổ lớn vào năm 1995. Từ ngoài nhìn vào, ngôi đình uy nghi bề thế trong một không gian thoáng rộng. Đình quay hướng Đông Nam. Mặt bằng kiến trúc đình kết cấu kiểu chữ đinh gồm các hạng mục: Nghi môn, Đại bái, Hậu cung, tả hữu mạc, sân, vườn. Trải qua nhiều biến động của lịch sử, qua các cuộc kháng chiến, di tích không còn bảo lưu được khối kiến trúc của lần khởi dựng ban đầu. Tuy nhiên, các hạng mục kiến trúc hiện nay vẫn mang dáng dấp mô phỏng kiến trúc truyền thống, đó là các bộ vì được làm chất liệu bê tông giả gỗ, riêng phần rui và hoành được làm gỗ kết cấu các bộ vì tòa Đại bái được làm theo kiểu “thượng chồng rường, hạ kẻ ngồi, bảy hiên” chắc chắn cùng các hoạt tiết trang trí nhẹ nhàng và thanh thoát.

Các di vật có giá trị về mặt văn hóa, lịch sử, nghệ thuật và thẩm mỹ, như: tấm mộc bản, long ngai, bài vị, hoành phi, câu đối, hương án,…được tạo tác công phu, khéo léo với các đề tài trang trí truyền thống như “tứ linh, tứ quý”, hoa vật thực vật…mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.

Đình Hoàng Xá là một trong những nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh của cộng đồng cư dân Du Nghệ, Hoa Vôi, Đình Tổ. Xưa kia, tại đình diễn ra hai kỳ lễ hội chính vào mùng 10 tháng 2 (nhân ngày hóa của thần) và mùng 6 tháng 4 (nhân ngày sinh của thần) để tưởng nhớ ân đức của vị Thành hoàng làng. Ngày nay, lễ hội được diễn ra vào ngày mùng 9 -10 tháng 2 (05 năm tổ chức rước).