Đình - Chùa Thanh Am

: Đình, chùa Thanh Am là tên gọi theo địa danh của cộng đồng làng xã xây dựng nên di tích. Theo quả chuông “Thanh Am tự chung đúc năm Tự Đức thứ 12 (1859) thì tên tự của chùa được gọi theo tên làng “Thanh Am tự. Ngược dòng lịch sử, từ đầu thế kỷ 19, qua thời Tây Sơn và Lê Trung Hưng, chùa Thanh Am mang tên “Đông Linh tự . Đình Thanh Am thờ Trình Quốc Công Trạng nguyên Nguyễn Bỉnh Khiêm- một danh nhân văn hoá vào thế kỷ XVI làm Thành Hoàng làng.

Xưa kia, chùa Đông Linh có quy mô kiến trúc lớn và là một thắng cảnh nổi tiếng trong vùng. Qua thời gian dài tồn tại, di tích bị hủy hoại dần. Để cho ngôi chùa không bị xóa tên, dân làng đã chuyển phật, pháp vào trong một kiến trúc nhỏ sát sau đại đình. Kiến trúc chủ yếu của chùa hiện nay là một dãy nhà 3 gian xây kiểu tường hồi bít dốc, tay ngai, mái lợp ngói ta, nền nhà tôn cao 20cm so với mặt sân phía trước. Bộ khung đỡ mái là đơn giản kiểu vì kèo trên hai quá giang vượt đặt trực tiếp lên tường nhà. Hàng hiên hẹp ứng với 3 khoảng hoành có những cốn nhỏ trang trí rồng phượng bằng kỹ thuật chạm nổi. Trong nhà, sát với tường hậu xây những bệ gạch cao, làm nơi toạ lạc cho các vị phật, Bồ tát, Thánh Mẫu. Phần trên của mỗi bệ thờ đều treo cửa võng, y môn, chạm trổ, sơn son thếp vàng để làm cho kiến trúc thêm lộng lẫy, trang nghiêm.

Đình Thanh Am là một làng cổ được hình thành từ rất lâu đời. Làng có tên nôm là làng Đuống nên dòng sông Thiên Đức của các thời đại trước được đổi thành sông Đuống hiện nay. Tới thời nhà Mạc Trình Quốc Công Trạng nguyên Nguyễn Bỉnh Khiêm ra làm quan ở Thăng Long đã đưa con cháu tới định cư, mở rộng thành một vùng trù phú và ông đặt tên cho làng là Hoa Am. Do có nhiều công đức với dân làng nên sau khi mất, Trình Quốc Công Trạng nguyên Nguyễn Bỉnh Khiêm cùng hai vị tướng của Hai Bà Trưng được tôn thờ làm thành hoàng của làng Thanh Am...

Đình được xây dựng trên quy mô lớn, bao gồm 7 gian đại đình, phương đình và hậu cung. Khung gỗ vững chãi mang đậm dấu ấn kiến trúc thế kỷ 17 - 19. Các mảng chạm khắc tinh xảo với các đề tài tứ linh, tứ quý. Là một kho tàng nghệ thuật điêu khắc gỗ tinh xảo, minh chứng cho kỹ nghệ chế tác và thẩm mỹ qua các thời kỳ Lê, Tây Sơn và Nguyễn. Cụm di tích hiện đang lưu giữ hệ thống hiện vật phong phú và có giá trị lịch sử cao:

●     Sắc phong: 7 đạo sắc phong thần (sớm nhất năm 1730, muộn nhất năm 1924).

●     Tượng thờ: 11 pho tượng tròn cổ (1 pho tượng A-Di-Đà cuối thế kỷ 18 và 10 pho tượng thế kỷ 19).

●     Bia đá: 7 bia đá thời Lê, Nguyễn.

●     Thư tịch: Thần phả và cuốn Sấm ký của Nguyễn Bỉnh Khiêm.

●     Chuông đồng: 2 quả chuông lớn bao gồm chuông "Tạo trú hồng chung" (đúc năm 1793 thời Tây Sơn) và chuông "Thanh Am tự chung" (đúc năm 1859 thời Tự Đức).

Hàng năm, vào ngày 9 và 10 tháng 3 âm lịch, lễ hội đình làng Thanh Am được tổ chức với nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc. Đây là nét đẹp văn hóa đặc trưng của địa phương, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc.