Lăng đá Lại Yên (Lăng cây Gạo)

Lăng đá Hiển Linh (Lăng đá Cây Gạo)

Lăng đá xóm Gạo, có tên chữ là Hiển Linh từ tọa lạc ở thôn Lại Yên 1, xã Sơn Đồng, thành phố Hà Nội.

Cổng lăng được tạo dựng bởi các phiến đá lắp ráp lại với nhau. Mái cổng mô phỏng dạng mái đình, chùa với bờ nóc, bờ dải được làm từ những viên đá ong gọt đẽo cẩn thận, cầu kỳ và tỉ mỉ. Trên trán cổng là một tấm đá lớn được tạo ô mang chức năng như một bức đại tự với dòng chữ “Hiển linh từ” cùng các hoa văn trang trí đơn giản.

Bước qua cổng là khu thờ tự. Chính giữa trục dọc "linh đạo" là hương án bằng đá nguyên khối hình vuông chạm khắc hoa văn (vân mây, sóng nước, rồng chầu chữ thọ) và tòa thờ tiếp giáp với phần mộ. Toàn bộ khu thờ được lát đá xanh theo quy tắc: các tấm đá hai bên xếp theo chiều dọc, còn các tấm đá ở giữa xếp theo chiều ngang.

Bốn phía là các đầu đao dạng rồng lá hóa rất đẹp. Phần cột và tường của tòa thờ được lắp ghép bởi ba tấm đá xanh dầy, liền khối.

Nằm ở trung tâm của phần mộ là mộ của Quận công Phạm Đôn Nghị, làm bằng phiến đá lớn, đáy hình chữ nhật, phía trên cong hình lợi chậu, mặt trên khắc nổi chữ “tướng công mộ” và hiện được bao phủ bởi hoa đơn đỏ. Toàn bộ khu lăng được bảo vệ bằng tường đá ong có mũ tương đối cao. Không có tư liệu ghi rõ năm mất của ông; dòng tộc và dân làng tổ chức ngày tưởng niệm vào ngày 30 tháng 5 âm lịch hàng năm.

Trên hai cột chính của hai nhà bia có đôi câu đối và hai bức phù điêu mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVIII. Nhà bia bên trái có tấm bia khối hộp chữ nhật, có niên đại Long Đức năm thứ 3 (1734).

Sân của nhà Tiền tế, chiều rộng 4,91m; chiều ngang 11,4m, được lát gạch Bát Tràng. Xung quanh sân là hàng gạch xây cao có tính chất bó vỉa, bổ các trụ nhỏ ở góc. Cuối sân là một nếp nhà ba gian hai chái được làm lại trên nền cũ của nhà Tiền tế năm gian trước đây.

Tương truyền Phạm Đôn Nghị là con thứ trong một gia đình có sáu anh chị em gồm bốn trai, hai gái, sinh giờ Nhâm Tuất, Quý Sửu ngày 15, Bính Dần tháng giêng, năm Giáp Tuất (1694), đổi theo họ mẹ. Lăng đá Phạm Đôn Nghị được xếp hạng Di tích Cấp quốc gia từ năm 1964.