Lễ hội Chùa Trăm Gian

- Nơi diễn ra lễ hội

Chùa Trăm Gian , phường Chương Mỹ thành phố Hà Nội.

+ Quán thánh, phường Chương Mỹ thành phố Hà Nội.

Theo truyền thống và quy ước của làng Tiên Lữ thì lễ hội đình làng cứ 05 năm được tổ chức một lần,( đại đám) có tế và rước kiệu,  diễn ra từ sáng ngày mùng 4 tháng Giêng âm lịch đến hết chiều ngày mùng 5 tháng Giêng âm lịch. Những năm bình thường không tổ chức đại đám thì chỉ gọi là hội chùa chỉ làm lễ, không có rước.

Lễ hội được tổ chức để tưởng nhớ công đức thánh Nguyễn Bình An quê ở làng Bối Khê huyện Thanh oai (cũ) trụ trì tại chùa Trăm gian vào cuối thời nhà Trần. Chùa thờ quan đô đốc Đặng Tiến Đông là vị tướng nổi tiếng thời Tây Sơn và thờ phật. 

Tương truyền kể rằng đức thánh Nguyễn Bình An thời kỳ mở rộng cảnh chùa, khi thi công người thường đi guốc trèo lên các hoành nhà xem xét. Để nuôi thợ người chỉ cần dùng 01 niêu cơm khi cơm chí thợ thay nhau vào lấy. Người bước 3 bước chân về quê vào nhà chú thím xin tương, cà làm cả trăm mâm cỗ. Dấu vết chân của ngài còn lưu lại ở quán Thánh Lương Xá, Ó Vực. Trong một lần quân Minh xâm lược dùng sầu tưới để đốt chùa thì người làm mưa máu, quân địch chết nhiều. 

Năm ngài 95 tuổi, đêm ngày 12 rạng sáng ngày 13 tháng 12 âm lịch người ngồi vào khám gỗ, dặn dò đệ tử đủ bách nhật trăm ngày thì mở ra xem nếu thấy mùi thơm thì rút mây làm tượng thờ mới đến ngày Mùng 4 tháng Giêng nhân dân đã hé mở khám gỗ để xem thì thấy hào quang và mùi thơm bèn kéo lên chùa làm lễ. 

* Những kiêng kỵ trong lễ hội: nếu gia đình có tang thì không được tham gia Ban tổ chức và các công việc chính của lễ hội.

* Trước lễ hội: Chính quyền địa phương tổ chức họp Hội nghị liên tịch, gồm có các Bí thư, các Trưởng thôn, trưởng các ban ngành đoàn thể. Sau đó, thành lập Ban chỉ đạo lễ hội, phân công nhiệm vụ cho từng thành viên trong Ban chỉ đạo. Cuộc họp diễn ra tại đình làng hoặc nhà văn hóa tổ dân phố.

* Ngày 4 tháng Giêng: 

- Bắt đầu vào giờ Thìn thì rước kiệu ra tiền đường để chồng đòn cắm tàn quạt xung quanh và bày giàn bát bửu. Kiệu rước gồm kiệu thánh rước nhang nến, rước giáo gỗ, cỗ bánh chưng, bánh dày rước giá văn, rước mâm ngũ quả và bát nhang. Riêng kiệu bát cống do 18 người khiêng, mỗi giá rước gồm tốp 4 người khiêng thay nhau tất cả 100 người, kiệu rước xuống núi phải đi hình chữ chi xuống gác chuông rồi đi vòng quay lại đi giữ nhà, giá ngự đi qua hồ bán nguyệt rồi đi thẳng ra quán Thánh, tại đây tế lễ xong thì rước thẳng về chùa. 

Trong ngày 04 chùa đón nhận các kiệu Tứ bích của các thôn rước lên trình thánh và làm lễ, sau đó kiệu các thôn và kiệu chùa rước ra quán Thánh. Đi đầu là kiệu Thánh của chùa, tiếp theo là kiệu đức thánh cả, đức thánh hai, đức thánh ba, đức thánh bốn. Khi ra đến Quán thánh tiếp tục được tế, lễ và rước quay lại chùa.

- Buổi tối đoàn Mai Lĩnh phải vào trước cửa điện thánh làm lễ trình rối khi trình rối họ căng màn lên  người trình đứng sau màn lần lượt giơ con rối từ rối ba mẹ rồi đến rối các con. Khi trình xong thì rối được cất đi và năm sau dùng tiếp.

* Ngày mùng 5 tháng Giêng: 

- Buổi sáng từ 7h 30 phút: Thổi cỗ tại nhà chùa gia đình thổi cô phải đi khắp lượt trong làng để mời, người đến dự phải có quà mừng, gia đình làm cỗ phải chọn loại gạo ngon nhất và giá mới để vo ( đãi gạo) dùng chậu mới để đựng cơm canh ăn cỗ chùa vào trưa ngày mùng năm.

- Đã trở thành thông lệ từ nhiều đời nay năm nào vào ngày mùng 4 tết cũng đón đoàn khách sãi quan anh gồm 08 cụ ông và 08 cụ bà từ làng Bối Khê quê hương của Thánh sang để dự hội chùa. Các cụ sãi Bối Khê mang pháo sang lễ Thánh và tăng lan cảnh. 

- Chiều 15h ngày 5 tháng Giêng kết thúc lễ hội.

Các trò chơi được tổ chức trong lễ hội: Đánh cờ người, đấu vật , múa rối nước đặt biệt của lễ hội là thi nấu cỗ chay và trình rối cạn

+ Thi cỗ chay ( xôi chuối) để tế tạ cho ngày mùng 6 nguyên liệu phải chuẩn bị từ nhiều tháng trước. Từ tháng 8 đã phải đi tìm các gia đình có chuối trổ hoa đẹp thì đặt mua trước, khi chuối rụng bẹ thì thì mua cót vuông cắt thủng đáy bao lại để tránh bụi bẩn và côn trùng làm xây xát chuối lớn một chút thì dùng giấy bản đệm vào để tạo hình cho nải chuối xòe tròn đều. Đến rằm tháng Chạp thì sửa lễ quan Giám Trai để cắt chuối và sắm gạo gạo nếp cái hoa vàng khoảng 50kg giã đến ngày 25 thì sàng hạt to nhất, chỉ lấy hạt 2/3 gạo để đóng 16 phẩm oản to tiêu chuẩn thi là chuối tiêu 04 nải to dài, mập mạp  còn xanh hoặc vừa chín tới không bị sâu. 16 oản phẩm trắng phải mịn màng óng ánh như gương. Gia đình đạt giải nhất phải mang biếu các cụ cao niên và quan đầu tỉnh.

+ Tổ chức thi cờ người: Những người được chọn làm quân cờ phải khỏe mạnh vạng vỡ, yểu điệu chưa có vợ chưa có chồng; trang phục truyền thống khác màu.  Những người được chọn đóng tướng ông phải là quan viên chức sắc, những người đóng tướng bà phải là những người vợ của quan viên gia đình song toàn và không quá 50 tuổi. Những người muốn tham gia thi phải đăng ký và phải được khảo cờ trước khi dự thi.

Thông qua lễ hội, truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân làng đối với các bậc thánh thần. Lễ hội cũng là dịp để nhân dân trong làng tụ về, là dịp để gặp nhau, cố kết tình cảm.