Lễ hội làng Chúc Sơn

Lễ hội làng Chúc Sơn gồm 03 đình: Đinh Nội, Đình Xá, Đình Thị thuộc tổ dân phố Đông Sơn, tổ dân phố Nội An, tổ dân phố Bình Sơn phường Chương Mỹ thành phố Hà Nội.

Lễ hội diễn ra từ ngày 11-13 tháng Giêng âm lịch

- Nơi diễn ra lễ hội

+ Đình Xá tổ dân phố Đông Sơn, phường Chương Mỹ

+ Đình Nội, tổ dân phố Nội An, phường Chương Mỹ

+ Đình Thị, tổ dân phố Bình Sơn phường Chương Mỹ

Theo quy ước của làng Chúc Sơn thì lễ hội đình làng cứ 03 năm được tổ chức một lần,( đại đám) có tế và rước kiệu,  diễn ra từ sáng ngày 11 tháng Giêng âm lịch đến hết chiều ngày 13 tháng Giêng âm lịch. Những năm bình thường không tổ chức đại đám thì chỉ gọi là việc làng, chỉ có tế, lễ, không có rước, diễn ra vào nhiều ngày trong năm: ngày 05 tháng Giêng âm lịch mở cửa đình tế lễ khai xuân. Ngày 07 tháng Giêng âm lịch, tổ chức tế đinh tại đình Nội; ngày 17 tháng Giêng âm lịch tổ chức tổ chức tế lễ ngày sinh Đức thánh cả, Đức thánh Ba; ngày 20-23 tháng Ba âm lịch tổ chức tế lễ tại đình Thị ngày giỗ của Đức tôn thần Bùi Nghiêm Phổ. Ngày 12/5 tổ chức tế lễ tại đình Xá, đình Nội ngày mất của đức thánh Cả và Đức thánh Ba. Ngày 15/8 âm lịch tế lễ tại đình Nội, đình Xá ngày mất của đức Thánh hai. Ngày lễ cúng cơm mới vào ngày 26/10 âm lịch.

Lễ hội được tổ chức để tưởng nhớ công đức của tam vị Đại vương là ba vị tướng của Phù Đổng Thiên Vương đời vua Hùng thứ 6, Truyền thuyết kể rằng: Xưa ở động Lăng Xương, phủ Hưng Hoá, đạo Sơn Tây có vợ chồng ông Hàn Nguyên và bà Lê Thị Ngọc làm nghề bốc thuốc chữa bệnh cứu người. Ông bà vốn là người hiền lành, chuyên tích thiện. Một hôm, vợ chồng nằm mơ có người báo mộng sẽ sinh ra con trai làm rạng danh cửa nhà, nổi tiếng thiên hạ. Quả nhiên năm sau, ông bà sinh một người con trai, tướng mạo khác thường, khôi ngô tuấn tú. Ông bà đặt tên cho con là Cương Chính.

Năm Cương Chính lên 10 tuổi, không may người cha qua đời, Cương Chính theo thân mẫu về huyện Chương Đức (tức Chương Mỹ ngày nay) kiếm sống và được quan huyện là Trương Tuấn đùm bọc, nuôi dưỡng.

Bấy giờ, ở đạo Thái Nguyên, Tuyên Quang... giặc giã nổi lên như ong. Cương Chính tự nguyện tòng chinh và được vua Hùng giao cho cầm quân đánh giặc. Sau khi thắng trận trở về, ông được vua ban thưởng rất hậu và cho về trang Chúc Sơn dạy dân cấy cày, chăn tằm dệt vải. Ba năm sau, giặc Ân sang xâm lược nước ta, bấy giờ Thánh Gióng nghe sứ giả loan truyền cầu người tài giỏi giúp nước, khi ấy Thánh Gióng vươn mình trở thành một người cao lớn, sức mạnh phi thường đứng lên dẹp giặc. Cương Chính cùng hai vị thủy thần là Oai Linh Công và Tam Tế Công đến trợ giúp. Giặc tan, các vị đều được triều đình phong thưởng. Sau khi các ngài hoá, nhân dân địa phương lập đền thờ

* Những kiêng kỵ trong lễ hội: chủ tế: nếu gia đình có tang tứ thân phụ mẫu thì phải đợi mãn tang mới tiếp tục làm.  Người được dân làng cử ra làm Chủ tế thì phải có lễ vật là mâm xôi, thủ lợn ra trình Thánh. Nếu nghỉ cũng phải ra xin Thánh cho thoái vị. Trước 07 ngày Đội quân kiệu phải tập trung tại Nhà Văn hóa của tổ dân phố, không tiếp xúc và thân mật với phụ nữ ăn uống do ban tổ chức lễ hội nấu; thường xuyên súc miệng bằng nước gừng; tắm nước gừng.

 * Trước lễ hội: Chính quyền địa phương tổ chức họp Hội nghị liên tịch, gồm có các Bí thư, các Trưởng thôn, trưởng các ban ngành đoàn thể. Sau đó, thành lập Ban chỉ đạo lễ hội, phân công nhiệm vụ cho từng thành viên trong Ban chỉ đạo. Cuộc họp diễn ra tại đình làng hoặc nhà văn hóa tổ dân phố.

* Ngày 10 tháng Giêng:

- Buổi chiều: Các cụ ông cao tuổi trong làng ra đình làm lễ để bao sái đồ thờ, lắp rửa kiệu. Các cụ lau qua 3 lượt nước, đầu tiên là nước giếng sạch, sau đó lau bằng nước gừng rồi lau lại bằng rượu. Sau đó, cụ từ và một số cụ uy tín trong làng mặc y phục cho Thành hoàng làng. Các cụ bà ra quét dọn đình.

* Ngày 11 tháng Giêng:

- Buổi sáng từ 7h 30 phút: các cụ ông tổ chức lễ tế tại đình, rước thánh di rời từ hậu cung ra Đại Nội; sau khi làm lễ khai mạc và các hình thức, nghi lễ để trình báo với Thành hoàng tổ chức lễ hội. Từ 10h tổ chức rước kiệu từ đình Nội sang đình Xá.

- Lễ rước kiệu. Đoàn rước bắt đầu xuất phát từ đình Nội. Trước khi đi, đội rước kiệu phải cho kiệu bát cống quay 3 vòng trước cửa đình. Đoàn rước đi đầu là kiệu Long đình rước đạo sắc phong các vị thần, tiếp đó là rước bát bửu, sau đó là kiệu bát cống. Kiệu bát cống rước bành, cùng với lễ vật là hoa quả. Đoàn rước gồm 16 người, đi từ đình Nội sang đình Xá cách nhau khoảng 1,2km. Ngày xưa, các cụ kể lại rằng khi rước qua vực quán xá phải xuống lấy nước tại vực quán xá làm lễ rước về đình. Sau đó, đoàn rước đi xuống đền đình Xá và tại vị ở đó để tế lễ. Trên đường đi, đoàn rước có thể cho kiệu quay nhiều vòng mà không làm ảnh hưởng tới lễ vật bên trong.

* Sáng 12 tháng Giêng: Các cụ mở cửa đình tế lễ để nhân dân và du khách thập phương đến lễ.

* Chiều 13 tháng Giêng: Các cụ làm nghi thức tế lễ, lễ tạ và rước thánh từ đình Xá về đình Nội và kết thúc lễ hội.

Thông qua lễ hội, truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân làng đối với các bậc thánh thần. Lễ hội cũng là dịp để nhân dân trong làng tụ về, là dịp để gặp nhau, cố kết tình cảm.