Lễ hội truyền thống đình Lưu Xá, thôn Lưu Hoàng, xã Hòa Phú, thành phố Hà Nội

Theo bản Thần tích, Thần sắc (1938) của thôn Lưu Xá, làng Hoàng Xá, tổng Hoàng Lưu, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Đông hiện được lưu trữ ở Thư viện Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) thì ngày sinh của Linh Lang là 16 tháng Giêng, lệ có ca hát, đấu thuyền 3 ngày (tức thi bơi chải), rước Thần vị trên Ngã ba sông (ngã ba Thá). Ngày hóa của Thần là ngày 10 tháng Hai, cũng tổ chức lễ rước Thần vị trên ngã ba sông, đấu thuyền (tức thi bơi chải), ca hát 3 ngày.

Truyền thuyết xưa kể lại rằng: Khi Hoàng phi lấy vua Lý Thánh Tông chưa có con, một hôm khi cha mẹ mất Người về chịu tang. Khi trở về kinh, Hoàng phi đi qua Hồ Tây, xuống tắm trước khi vào triều thì xuất hiện một con giao long, quấn chặt vào Hoàng phi, khiến người ngất đi, thị nữ đưa người về kinh đô, nhưng người bất tỉnh suốt một tuần. Sau đó người có thai và sinh ra Linh Lang Đại vương. Khi Linh Lang còn nhỏ, giặc Chinh Vĩnh (Tống) sang xâm lược, nhà vua khi gọi người phù tá đưa sứ giả đi giao. Khi Ngài nghe thấy liền bảo sứ giả về sắm cho voi và cờ 10 thước thì sẽ đánh ta giặc. Ngài ra trận đánh giặc và toàn thắng trên sông Cầu, sau đó ngài chiêu mộ hai người là Lê Công Bảo và Phạm Công Hoằng.

Nhân dân nơi đây biết tới công lao của Tứ vị Đại tối linh nên thờ lập đình thờ ở đây.

Lễ hội được tổ chức chính tại đình Lưu Xá, có rước kiệu từ đình lên quán Thượng, nơi thờ vọng, cách đó khoảng 1km và cung nghinh tượng Đức Thánh Mẫu từ đền Mẫu, bên cạnh đình, sang dự hội. Cùng với những biến động lịch sử của đất nước, đình bị Pháp đốt cháy, chiếm dụng làm nơi ở, xây bốt Lưu Xá, dân làng phải chuyển đồ thờ đến quán đầu làng để thờ Thành hoàng. Sau năm 1954, dân làng chuyển đồ thờ về khu đất cũ của đình rồi từng bước xây dựng lại đình. Năm 2007, đình được trùng tu và khánh thành năm 2008.

Rước kiệu trên bộ và rước kiệu đường thủy.

-  Ngày 14: chuẩn bị đồ và các trang thiết bị, chồng kiệu.

-  Sáng ngày 15: tế khai sắc, đồ tế gồm xôi thủ, gà, hương hoa, oản quả, thực hiện tế tại sân đình.

-  Chiều ngày 15: Khai mạc lễ hội, tổ chức rước 05 kiệu thần và 01 kiệu Bác Hồ từ đình đi hết địa phận làng Lưu Xá theo hai đường trục chính là đường đê Đáy và tỉnh lộ 419. Sau đó, kiệu ngự ở Quán Thượng, Ban văn tế nữ (các cụ bà tế) sẽ thực hiện kính tế, kiệu ngự tại Quán Thượng một đêm.

-  Tối ngày 15: tổ chức đêm giao lưu văn nghệ

-  Sáng ngày 16: rước Ngài từ Quán Thượng xuống bến sông Bùi, di chuyển bằng thuyền máy, đi về bến Tam Giang (trước của đình Lưu Xá) và thuyền lượn xung quanh bến khoảng một tiếng. Trong khi đó có 02 đội bơi chải, bơi thuyền (nam, nữ) bơi xung quanh thuyền chở kiệu của các ngài, nhân dân gọi là bơi thờ, với vai trò là bảo vệ các Ngài, giống như hai đội quân thiện chiến; và có tác dụng cứu hộ nếu sai bị ngã xuống sông. Sau một tiếng thì rước kiệu lên đình và tế công đồng tại đình.

-  Ngoài ra, còn có đi thuyền đón kiệu của làng Hoàng Xá và làng Phù Yên (xã Viên An cũ) hai làng trên là anh em kết nghĩa, cùng đón về dự hội.

-  Chiều ngày 16: tổ chức lễ dâng hương tại đình.

-  Sáng ngày 17: tế tạ và đóng cửa đình.

Tại lễ hội có tổ chức một số hoạt động như: thi bơi chải, cờ người, leo cầu đập niêu.

+ Thi bơi chải: nam nữ thanh niên thi bơi chải trên ngã 3 sông Đáy giao với sông Bùi, thể hiện tinh thần đoàn kết.

+ Cờ người: đặt quân cờ vẽ trên sân và tổ chức thi đấu.

+ Leo cầu đập niêu: gác chiếc cầu lơ lửng trên sông và treo niêu ở phía đầu cầu, người chơi phải giữ thăng bằng trên một cây tre làm cầu, để tiến tới đạp chiếc niêu đã treo sẵn.