Lễ hội truyền thống làng Võng Ngoại

Lễ hội truyền thống làng Võng Ngoại, xã Phúc Lộc, thành phố Hà Nội là một sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng dân gian được cộng đồng nhân dân địa phương gìn giữ và thực hành từ lâu đời. Theo tư liệu và truyền thống được lưu truyền trong cộng đồng, lễ hội có lịch sử hình thành từ khoảng cuối thế kỷ XVIII, gắn với hệ thống đình, miếu, chùa và tín ngưỡng thờ Thành hoàng của làng. Đây là dịp để nhân dân tưởng nhớ, tri ân công đức các vị thần được thờ phụng, đồng thời thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và sự gắn kết cộng đồng.

Lễ hội được tổ chức tại không gian văn hóa truyền thống của làng, gồm đình, miếu và chùa Võng Ngoại, thuộc khu vực Nam Võng Ngoại và Bắc Võng Ngoại nay thuộc thôn Võng Ngoại. Các vị thần được thờ và có liên quan đến lễ hội gồm Tam vị Thành hoàng Tản Viên Sơn Thánh tại Đình Thượng và Đức Thánh Tam Giang Bạch Hải tại Đình Chung. Hệ thống di tích này tạo thành không gian thiêng, nơi cộng đồng thực hành các nghi lễ và sinh hoạt văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ.

Lễ hội chính được tổ chức trong ba ngày, từ ngày 10 đến ngày 12 tháng 3 âm lịch hằng năm. Công tác chuẩn bị bắt đầu từ ngày 6 tháng 3 với lễ mộc dục, lau rửa ngai thánh và vệ sinh các đồ thờ tự. Chiều ngày 9 tháng 3 diễn ra lễ rước Thánh từ Miếu về Đình. Sáng ngày 10 tháng 3, cộng đồng tổ chức lễ nhập tịch, do cụ Từ thực hiện, nhằm kính cáo và thỉnh mời các vị Thánh về ngự tại đình, sau đó tiến hành khai mạc lễ hội.

Trong những ngày hội, phần nghi lễ giữ vị trí trung tâm với các hoạt động như tế Thánh tam tuần, dâng hương tại chùa và nhà tưởng niệm, lễ rước Thánh và lễ hoàn cung. Các nghi thức được thực hiện trang nghiêm với sự tham gia của đội tế, đội rước, các cụ cao niên, Tiểu ban quản lý di tích và đông đảo nhân dân địa phương. Lễ vật và đồ dùng phục vụ nghi lễ gồm ngai vị, mâm bồng, đài rượu, đèn, nến, hoa tươi, ngũ quả, oản, xôi, kiệu rước, cờ thần, bát bửu, thanh la, trống, chiêng và các vật dụng truyền thống khác.

Bên cạnh phần lễ, lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ và trò chơi dân gian phong phú như hát Thuyền Rồng, hát chèo chiếu đình, giao lưu văn nghệ, biểu diễn nghệ thuật, thể dục dưỡng sinh và các trò chơi dân gian như đập niêu, chèo cột mỡ, nhảy bao tải, đu quay, nấu cơm thi, bổ cau têm trầu. Những hoạt động này tạo nên không khí vui tươi, hấp dẫn, thu hút đông đảo nhân dân tham gia, góp phần duy trì sinh hoạt văn hóa cộng đồng và tạo sự gắn kết giữa các thế hệ.

Một nét đáng chú ý của lễ hội là sự tham gia trực tiếp của cộng đồng trong quá trình tổ chức và thực hành. Ban tổ chức lễ hội được cộng đồng lựa chọn, có trách nhiệm xây dựng chương trình, phân công nhiệm vụ và tổ chức các hoạt động. Các nghi lễ, nghi thức, kỹ năng rước và tế được truyền dạy chủ yếu bằng hình thức truyền miệng và “cầm tay chỉ việc”, trong đó các cụ cao niên và những người có kinh nghiệm trực tiếp hướng dẫn thế hệ trẻ.

Lễ hội truyền thống làng Võng Ngoại có giá trị quan trọng về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng. Lễ hội góp phần bảo tồn những phong tục, nghi lễ và hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống của địa phương; giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống quê hương, lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân; đồng thời củng cố tình làng nghĩa xóm, tinh thần đoàn kết và ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo vệ di sản.

Trong quá trình tồn tại, lễ hội có những thay đổi nhất định để phù hợp với điều kiện thực tế của cộng đồng. Tuy nhiên, những giá trị cốt lõi như thờ Thành hoàng, lễ tế, lễ rước, dâng hương và các hoạt động văn hóa dân gian vẫn được cộng đồng duy trì. Việc tiếp tục tư liệu hóa, ghi âm, ghi hình, truyền dạy cho thế hệ trẻ, bảo vệ không gian di tích và khuyến khích cộng đồng tham gia thực hành sẽ góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của Lễ hội truyền thống làng Võng Ngoại trong đời sống văn hóa đương đại.

Lễ hội không chỉ là một sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống mà còn là không gian văn hóa cộng đồng tiêu biểu của làng Võng Ngoại, nơi quá khứ và hiện tại được kết nối, các giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa của xã Phúc Lộc nói riêng và văn hóa Thủ đô Hà Nội nói chung.