Lễ hội truyền thống làng Võng Nội

GIỚI THIỆU LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG LÀNG VÕNG NỘI

Lễ hội truyền thống làng Võng Nội, xã Phúc Lộc, thành phố Hà Nội là một sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng truyền thống được hình thành và lưu truyền từ lâu đời trong cộng đồng cư dân địa phương. Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, từ khi sinh ra và lớn lên đã thấy lễ hội làng được tổ chức, cho thấy lễ hội đã có quá trình tồn tại lâu dài, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của các thế hệ người dân Võng Nội.

Lễ hội gắn với tín ngưỡng thờ Tam vị Thành hoàng Tản Viên Sơn Thánh, được nhân dân tôn kính, thờ phụng tại đình làng Võng Nội. Đây là dịp để cộng đồng tưởng nhớ, tri ân công đức của các vị Thành hoàng, đồng thời thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân đã có công với cộng đồng và quê hương. Không gian tổ chức lễ hội tập trung tại đình làng Võng Nội, cùng khu vực sân đình và các không gian sinh hoạt cộng đồng xung quanh di tích.

Hằng năm, lễ hội được tổ chức vào tháng 3 âm lịch, với các hoạt động chuẩn bị và thực hành nghi lễ diễn ra trong nhiều ngày. Theo truyền thống, ngày 10 tháng 3 âm lịch là thời điểm chuẩn bị cho lễ hội. Buổi sáng, những người được cộng đồng lựa chọn tham gia Ban tổ chức thực hiện nghi thức trồng kiệu; buổi chiều tiến hành lễ mộc dục với sự tham gia của Tiểu ban tế. Các nghi thức được thực hiện trang nghiêm, người tham gia mặc trang phục theo quy định của nghi lễ truyền thống và thực hiện các bài khấn theo phong tục của làng.

Ngày 12 tháng 3 âm lịch là một trong những ngày chính của lễ hội. Lễ hội được khai mạc với diễn văn khai mạc của Trưởng ban tổ chức, sau đó là các nghi thức tế lễ truyền thống do Ban tế nam và Ban tế nữ thực hiện. Sau phần tế lễ, nhân dân trong làng và khách thập phương lần lượt vào dâng hương, tưởng niệm và cầu mong những điều tốt đẹp cho gia đình, cộng đồng và quê hương.

Ngày 12 và ngày 13 tháng 3 âm lịch tiếp tục diễn ra các nghi thức tế theo truyền thống. Bên cạnh đó, nhân dân trong thôn và khách thập phương đến tham dự, dâng lễ, dâng hương tại đình. Phần lễ được thực hiện trang nghiêm, thể hiện sự thành kính của cộng đồng đối với Thành hoàng làng và các bậc tiền nhân.

Một nét đặc sắc của lễ hội truyền thống làng Võng Nội là sự kết hợp hài hòa giữa phần lễ và phần hội. Song song với các nghi thức tế lễ, cộng đồng tổ chức nhiều trò chơi dân gian và hoạt động văn hóa, văn nghệ nhằm tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày hội. Các trò chơi như kéo co, nấu cơm thi, bắt lươn trong chum, bắt vịt dưới nước, bắt dê trên cạn, bịt mắt đập niêu... thu hút đông đảo người dân tham gia và cổ vũ. Vào buổi tối, các chương trình văn hóa, văn nghệ được tổ chức với sự tham gia của các đội văn nghệ, cá nhân trong thôn và các địa phương lân cận. Đây không chỉ là hoạt động vui chơi giải trí mà còn góp phần tăng cường giao lưu, gắn kết cộng đồng và xây dựng tình đoàn kết giữa các làng, các khu dân cư.

Trong quá trình thực hành lễ hội, cộng đồng làng Võng Nội luôn chú trọng việc lựa chọn những người có uy tín, tâm huyết, có phẩm chất đạo đức tốt và được nhân dân tin tưởng để tham gia các ban, bộ phận phục vụ lễ hội. Đặc biệt, người được cộng đồng lựa chọn làm chủ tế phải là hội viên Hội Người cao tuổi, không có tang và đáp ứng các yêu cầu truyền thống của cộng đồng. Những quy định này thể hiện sự coi trọng tính trang nghiêm, thành kính của nghi lễ và góp phần duy trì bản sắc văn hóa của lễ hội.

Trước đây, lễ hội làng Võng Nội còn gắn với không gian miếu của làng. Theo ký ức của các thế hệ cao niên, trong những ngày hội có nghi thức rước từ đình lên miếu, sau đó rước trở về đình để thực hiện các nghi lễ tế lễ; đến ngày cuối của lễ hội lại có nghi thức rước về miếu. Tuy nhiên, hiện nay miếu không còn nên nghi thức rước lên miếu và từ miếu về đình không còn được thực hiện như trước. Đây là một trong những thay đổi của lễ hội qua quá trình lịch sử, trong khi các nghi thức tế lễ, dâng hương và các hoạt động văn hóa cộng đồng cơ bản vẫn được nhân dân duy trì.

Lễ hội truyền thống làng Võng Nội có giá trị quan trọng đối với đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng địa phương. Thông qua lễ hội, các thế hệ người dân có dịp gặp gỡ, giao lưu, cùng nhau tham gia các hoạt động chung của làng, qua đó củng cố tình làng nghĩa xóm và tinh thần đoàn kết cộng đồng. Lễ hội đồng thời là môi trường để các giá trị đạo đức, phong tục, tập quán, nghi lễ truyền thống và những chuẩn mực ứng xử tốt đẹp được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Việc thực hành lễ hội còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử, truyền thống văn hóa của quê hương, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về nguồn cội, về công đức của Thành hoàng và các bậc tiền nhân. Những trò chơi dân gian, các hoạt động văn nghệ và nghi lễ truyền thống được tổ chức trong lễ hội tạo điều kiện để người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, trực tiếp tham gia và tiếp nhận những giá trị văn hóa của cộng đồng.

Hiện nay, công tác tổ chức và duy trì lễ hội do Tiểu ban quản lý di tích phối hợp với Hội Người cao tuổi, các chi hội, chi đoàn và các tổ chức đoàn thể trong thôn thực hiện. Nhiều người dân trong cộng đồng cùng tham gia vào các công việc như tế lễ, khánh tiết, tổ chức trò chơi dân gian, văn nghệ, đảm bảo an ninh và các hoạt động phục vụ lễ hội. Việc phân công trách nhiệm cho từng bộ phận giúp lễ hội được tổ chức nền nếp, trang nghiêm, đồng thời phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong việc bảo vệ và thực hành di sản.

Một trong những yếu tố quan trọng giúp lễ hội được duy trì là việc truyền dạy các nghi thức, kỹ năng thực hành cho thế hệ sau. Các bài bản tế lễ, cách thức thực hiện nghi lễ và những quy tắc truyền thống chủ yếu được truyền dạy bằng phương thức truyền miệng, hướng dẫn trực tiếp và “cầm tay chỉ việc”. Những người cao tuổi, người có kinh nghiệm trong Ban tế và Tiểu ban quản lý di tích giữ vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn lớp trẻ tiếp cận và thực hành các nghi lễ truyền thống.

Trong đời sống hiện nay, lễ hội truyền thống làng Võng Nội vẫn được cộng đồng duy trì thường xuyên và chưa đứng trước nguy cơ mai một rõ rệt. Tuy nhiên, một số yếu tố của lễ hội truyền thống đã có sự thay đổi theo điều kiện thực tế, đặc biệt là không gian thực hành do miếu làng không còn. Vì vậy, việc tư liệu hóa các nghi lễ, ghi âm, ghi hình, sưu tầm các bài khấn, bài tế và ký ức của các bậc cao niên là cần thiết để góp phần lưu giữ đầy đủ hơn những giá trị của lễ hội.

Có thể khẳng định, lễ hội truyền thống làng Võng Nội là một bộ phận quan trọng trong đời sống văn hóa của cộng đồng dân cư địa phương. Lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh mà còn là không gian văn hóa để cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, vui chơi và cùng nhau thực hành những giá trị truyền thống. Qua thời gian, lễ hội đã trở thành một biểu tượng văn hóa gắn với đình làng, với cộng đồng và ký ức của nhiều thế hệ người dân Võng Nội.

Trong thời gian tới, việc tiếp tục duy trì tổ chức lễ hội theo truyền thống, đồng thời tăng cường tuyên truyền, tư liệu hóa, truyền dạy cho thế hệ trẻ và bảo vệ không gian di tích đình làng sẽ góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội. Qua đó, lễ hội truyền thống làng Võng Nội tiếp tục được gìn giữ như một nét đẹp văn hóa của địa phương, góp phần xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng trong quá trình phát triển hiện nay.