Lễ hội truyền thống làng Yên Thái

- Di sản có từ lâu đời.

Lễ Hội làng Yên Thái 11 tháng Giêng là lễ hội tưởng nhớ công đức của Thái úy Lý Phục Man, vị Tướng tài của vua Lý Nam Đế thế kỷ thứ VI. Trong thời kỳ chiến tranh, lễ hội bị gián đoạn nhưng vào ngày lễ chính, Nhân dân vẫn duy trì nghi lễ. Hòa bình lập lại, lễ hội được khôi phục và tồn tại đến ngày nay.

Hội chính được tổ chức vào các năm chẵn (cứ 5 năm một lần), diễn ra 03 ngày, từ 10 tháng Giêng đến hết 12 tháng Giêng, trong đó có Tế lễ, rước Thánh, rước Kiệu văn, các trò chơi truyền thống, thi đấu thế thao. v. v...

Hội lệ: mỗi năm một lần vào ngày 10-11 tháng Giêng, không tổ chức rước kiệu và các nghi thức lớn.

- Toàn thể nhân dân cùng tham gia lễ hội, trong đó có thành phần quan trọng không thể thiếu là Tiểu ban quản lý di tích thôn Yên Thái đề xuất, lựa chọn các thành viên để đề nghị thành lập Ban Tổ chức Lễ hội hàng năm khi diễn ra lễ hội, đồng thời có các lãnh đạo thôn và đảng viên, hội viên các chi hội đoàn thể thôn tham gia các hoạt động tại lễ hội.

- Lễ hội liên quan tới Tướng quân Lý Phục Man. Căn cứ vào những tư liệu điền dã tại di tích và lời kể của các cụ địa phương công danh hành trạng có thể tóm lược như sau:

Thái ty Lý Phục Man là tướng võ, có công cầm quân dẹp tan giặc Man ri, dẹp tan giặc Phương Bắc đô hộ, giúp Vua Lý Nam Đế giải phóng dân tộc lập lên nhà nước Vạn Xuân thế kỷ thứ 6.

Năm 544 Quân Lương ở Phương Bắc lại xâm lược đất nước ta một lần nữa, một trận chiến quyết tử ở cửa sông Tô lịch, Thái úy bị trọng thương nặng, nhưng Ngài đã phá được vòng vây giặc và chạy được về đến quê hương làng Cổ Sở, mới hy sinh bên Hồ Mã. Tưởng nhớ công đức, Nhân dân đã lập miếu thờ Ngài.

Năm 1257 Vua Trần Thái Tôn ra lệnh mở rộng xây dựng khu miếu thờ thành Quán Giá, và phong cho linh thần Thái úy là "Chứng An Quốc Công" đồng thời Vua xuống chiểu ban cho cả dân làng Cổ Sở và vùng lân cận là "Chứng An Hộ Xá", tức là nhà của thần Chứng An, các làng được xây miếu thờ Ngài.

Một phần dân làng Yên Thái có đất bên Hồ Mã, đã hiến phần đất đó để xây dựng Quán Giá, và di cư xuống vùng đất mới ở sinh cơ lập nghiệp, và cũng được xây đình thờ Thần Chứng An Quốc Công (tức thái úy Lý Phục Man), tức đình Yên Thái.

          - Nghi thức/kỹ năng chủ yếu là: Lễ tế.

Đội tế nam: khoảng 15 người, trong đó có 12-13 người tế chính. Nam giới ở độ tuổi từ 49 trở lên

- Có những tập tục, hèm, nghi lễ, nghi thức, kiêng kỵ:

Trước khi mang lễ hoặc Tế đều phải rửa tay bằng nước thơm.

Những người có tang không được vào trong Đại đình, chỉ được phục vụ lễ hội ở ngoài sân.

Những người tham gia Tế: Con cái ngoan ngoãn, gia đình có uy tín trong làng và không vướng “bụi” – không có tang.

- Hiện nay việc truyền dạy và thực hành di sản trong cộng đồng được thực hiện như sau: Hàng năm đều tổ chức lễ hội truyền thống, các cụ cao niên thường xuyên nhắc lại lai lịch về vị thần được thờ tại di tích để con cháu ghi nhớ, huy động thế hệ thanh niên, trung niên cùng tham gia ban tổ chức lễ hội, tham gia thực hành tổ chức phần lễ và phần hội, để nắm bắt các nghi lễ, tập tục, các trò chơi dân gian, để sau này tiếp tục kế thừa thực hiện nhiệm vụ tổ chức lễ hội.

b. Miêu tả hình thức biểu hiện, quy trình thực hành, các sản phẩm vật chất, tinh thần được tạo ra trong quá trình thực hành di sản văn hóa phi vật thể, không gian văn hóa liên quan v.v:

-        Công tác chuẩn bị:

Từ Rằm tháng Giêng, làng đã tổng hợp danh sách các cháu được tặng quà tuyên dương khuyến học để chuẩn bị trao quà ngày mùng 6 tháng Hai.

Bao sái được thực hiện trước lễ hội khoảng 1 tuần. Người bao sái Ngai của Thánh là Cụ Từ. Nước để bao sái hiện này là nước mưa. Ngày xưa, nước được lấy ở đầm làng. Đầm làng ngày xưa nước sạch, chảy dọc làng đến trước mặt đình. Khăn dùng để bao sái là khăn mới mua.

Xưa kia có rước kiệu từ đình lên quán và có kéo mỏ. Ngày nay không còn.

Nước để bao sái hiện này là nước mưa. Ngày xưa, nước được lấy ở đầm làng. Đầm làng ngày xưa nước sạch, chảy dọc làng đến trước mặt đình.

- Ngày 5 tháng Hai: Buổi tối có tổ chức văn nghệ do các cụm dân cư tổ chức.

- Ngày 6 tháng Hai: 8h sáng, dân làng dâng hương lên đình. Làng tổ chức tế lễ. Nếu năm nào khó khăn quá thì bỏ qua tế lễ. Sau đó, làng tổ chức trao quà khuyến học cho các cháu đạt học sinh giỏi, cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ. Mỗi người được tặng bằng khen, bông hoa cài ngực và 50.000 VNĐ (mức quà tùy theo năm). Từ 2h chiều, các trò chơi dân gian được tổ chức với các trò như kéo co, vật, thổi cơm thi, chạy hóa trang.

- Ngày 7 tháng Hai: Các trò chơi dân gian tiếp tục được tổ chức. Năm nào làng được doanh nghiệp tài trợ kinh phí mời đoàn quan họ về hát thì sẽ có hát quan họ. 3h30 chiều, Ban Tổ chức phát biểu bế mạc lễ hội.

- Các trò chơi dân gian: Kéo co, vật, thổi cơm thi, chạy hóa trang, đập niêu đất.

- Các hoạt động khác: Biểu diễn văn nghệ quần chúng, hát Quan họ.

- Các đồ thờ sử dụng trong Lễ hội: Hương án, bát bửu, cờ Thần…

- Lễ vật: Xôi gà, hoa quả, trầu cau, vàng mã.

- Trang phục: Trang phục tế, áo the khăn xếp.

- Nhạc cụ: Trống, kèn.