Miếu 5 cô Giếng Trạm

Theo các cụ cao niên trong làng, miếu 5 Cô được chính quyền và nhân dân xây dựng, duy trì thờ phụng từ nhiều đời các cụ tới nay 5 cô đó là: Ngọc Hoa công chúa, Diệu Hoa công chúa, Xuân Hoa công chúa, Mai Hoa công chúa và Thắm Hoa công chúa. Về lai lịch và hành trạng của các cô, hiện không có tư liệu ghi chép. Nhưng trong tâm thức của nhân dân, 5 cô luôn có công lao âm phù, bảo trợ cho đất nước, che chở cho nhân dân, nhiều phen tỏ rõ sự linh ứng.

Hàng năm cứ đến ngày 25 tháng 4, có 5 nàng tiên nữ hiện về tắm mát ở Giếng, xong rồi mới dạo chơi lên Đình - Chùa làng. Nhưng khi thấy hình ảnh các nàng tiên như vậy mà mọi người im lặng theo dõi quan sát thì còn; nếu mà đánh động hoặc lên tiếng thì các nàng biến mất. Thế cho nên dân làng mới lập một cái miếu để thờ cúng các nàng tiên, cũng là để cầu mong cho các thần tiên phù hộ cho người dân làng Trạm được bình yên, không dịch bệnh, có sức khoẻ dồi dào, mọi người sống yên vui hòa thuận…

Xưa kia, miếu thờ 5 cô có quy mô, hình dáng công trình theo lối truyền thống. Qua thời gian, công trình cũ không còn, chỉ còn lại những chân tảng bằng đá. Công trình hiện nay được tu sửa vào thời gian gần đây 2010 - 2022.

Hòa trong không khí của lễ hội truyền thống làng Trạm, bên cạnh các nghi thức tế lễ và hội được duy trì tổ chức tại đình làng cũng có các hoạt động liên quan ở Miếu 5 Cô. Theo các cụ cao niên trong làng, do xưa kia khu vực Giếng thuộc “đất xôi” của đình nên đến nay, địa phương vẫn duy trì lễ tại miếu và rước nước. Vào ngày này, đồ lễ dâng Cô gồm lễ: mâm ngũ quả, hoa, hương đăng…

Đặc biệt, trong khuôn viên di tích Miếu 5 cô còn có hạng mục Giếng nước, nhân dân địa phương còn gọi là Giếng Cái có vai trò cung cấp nước sinh hoạt cho nhân dân trong quá khứ. Hình ảnh “Cây đa, giếng nước, sân đình” gắn bó với sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tâm linh của nhân dân thôn Trạm từ bao đời nay.

Giếng Trạm như một minh chứng lịch sử của các cuộc kháng chiến tại thôn Trạm. Đầu thế kỉ XIX, quanh giếng có căn hầm bí mật, che chở cho nghĩa quân của ta. Khi triều đình Nguyễn cho quân vây ráo ở Nha, nghĩa quân đã bí mật chuyển lên tạm trú quanh khu vực Giếng Cái. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Giếng Cái là nguồn cung cấp nước ăn, nước uống cho du kích và bộ đội. Đặc biệt, xung quanh bờ Giếng là những căn hầm bí mật, nuôi giấu du kích, có những thời kỳ ác liệt, người dân làng Trạm bị giặc xua đuổi đi khỏi làng để đảm bảo an ninh cho sân bay quân sự Phi Trường Gia Lâm. Xong đội du kích ở đây vẫn bám trụ để nắm bắt tình hình địch tiêu diệt những tên lính đi càn rồi quấy đảo đánh sân bay Gia Lâm. Đây cũng là những căn hầm bí mật và được các vị Thần Thánh linh thiêng che chở, bảo vệ nên đã được an toàn trong cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi, đặc biệt linh thiêng khi sau này đế quốc Mỹ leo thang bắn phá và ném bom phá hoại ở miền Bắc nước ta, một lần nữa quanh Giếng và Miếu lại xuất hiện các căn hầm để nhân dân trú ẩn tránh bom đạn của giặc Mỹ. Thậm chí có những lần vào năm 1967, bom của Mỹ đã thả xuống rơi vào làng Trạm, xong được Thần linh che chở nên bom không nổ ngay (tức là bom nổ chậm). Sau khi đó người dân đã được di tản đến nơi an toàn, cho nên mọi người càng thêm niềm tin vào sự che chở của các đấng Thần linh ở Đình Trạm cũng như sự linh thiêng của Miếu thờ 5 cô bên Giếng Trạm…

Giếng làng Trạm có từ rất lâu đời, có mạch nước từ Sông Hồng rất trong và mát. Người dân làng Trạm từ xưa đã dùng nước giếng này để nấu ăn và sinh hoạt hàng ngày. Đặc biệt nhất là vào đêm giao thừa hàng năm thì mọi người ra giếng gánh một gánh nước ở giếng mang về nhà gọi là “xin lộc” để một năm làm ăn được mát mẻ.

Qua lời kể của các cụ cao niên trong làng cho thấy: tại địa phương có tục lệ “gánh nước đầu xuân” vào khoảng thời gian ngay sau giao thừa dịp Tết Nguyên Đán. Nhờ tục lệ này, nhiều đôi trai gái đã kết duyên chồng vợ.

Thường là những ngày sóc vọng mùng 1 và rằm hàng tháng và đôi khi có những sự kiện cũng đến dâng lễ ở Miếu Giếng. Tục lệ làng lưu lại mỗi khi trong làng có người qua đời, khi đưa đến nơi an nghỉ cuối cùng tại nghĩa trang quê nhà thì nhất thiết phải đi qua con đường chính cạnh Giếng bây giờ và dừng lại khoảng 20 phút để nhìn lại chào từ biệt Giếng làng (Miếu Giếng làng), gia đình thắp hương ở Miếu sau rồi tiếp tục đi đến nghĩa trang yên nghỉ. Tục lệ này đến nay vẫn được duy trì.

Giếng làng Trạm cùng với những thăng trầm của thời gian đã trở thành nhân chứng của lịch sử. Giếng không chỉ cung cấp nước sinh hoạt cho Nhân dân trong quá khứ, gắn bó với tín ngưỡng “cầu lộc” đầu xuân mà còn là địa điểm trú ẩn của các lực lượng quân ta trong kháng chiến.

Hiện nay di tích được chính quyền, nhân dân trông nom và bảo vệ chu đáo. Làng đã thành lập Tiểu ban quản lý di tích có trách nhiệm thường xuyên chăm lo, giữ gìn di tích, duy trì các hoạt động sinh hoạt văn hóa tôn giáo, tín ngưỡng liên quan tại di tích.