Nghệ thuật đấu vật Cổ Loa

Đầu xuân hội hè mà thiếu một sới vật thì hội ấy, theo người Cổ Loa, “mất hẳn vui”.

Vật là môn có từ rất lâu đời, phát triển cùng người Việt đến tận bây giờ. Từ thời xa xưa, vật được coi là môn thể thao để luyện sức, đo tài, chọn ra người mạnh khỏe giúp dân giúp nước.

Vật là môn chỉ dùng sức, không có phương tiện hay dụng cụ nào hỗ trợ; vì thế, ngoài sức khỏe, đô vật còn phải có “thế”, có “miếng”, có những miếng đánh bất ngờ, khéo léo, nhanh nhẹn. Một số kỹ thuật nổi bật là đánh dịp nhì (kỹ thuật đánh phản lại) và kỹ thuật di chuyển chân: khi tới khi lui, bước ngang bước xéo, xoay vòng…

Khi tiếng trống khai hội bắt đầu, các đô vật bước ra sới, thực hiện nghi lễ ra giàng, múa hạc hoặc xe đài. Đó là hình thức khởi động mang tính dân tộc, vừa là cách đô vật trình diễn với khán giả, tạo không khí hào hứng lành mạnh. Nghi thức ra giàng, hai bên vờn nhau, còn có ý nghĩa “đánh đòn tâm lý”, khiến đối phương hoang mang, dao động, với những lối ra giàng hùng dũng: chân đứng hình con hạc, đứng theo kiểu con phượng nhích chân, dáng chim dang cánh, hoặc con công múa xòe, cổ tay mềm mại, ngón tay múa may mềm dẻo.

Các đô vật mặc khố và ở trần, không đeo đai, trên đầu chít khăn đầu rìu hoặc khăn bỏ tua. Khố là một miếng vải dài cuốn vào người, có nhiều màu: xanh, đỏ, vàng, hồng, tím… Nhạc cụ chỉ có trống và chiêng. Những miếng vật thông dụng gồm: kê (dùng hông hoặc vai làm điểm tựa để quăng ngã đối thủ); ngáng (dùng chân quét hay gạt, cản chân để đối thủ mất thăng bằng, ngã ngửa); đệm (dùng đầu gối hoặc bắp đùi lót sau chân đối thủ, rồi dùng sức đẩy cho ngã ngửa). Ngoài ra còn các miếng bốc, gồng, sườn…

Trước đây vật dân tộc chủ yếu diễn ra trong dịp lễ hội đầu xuân, hội hè. Dần dần môn này còn được biểu diễn trong các hội thi, hội diễn và được tổ chức thường xuyên như một môn thể thao truyền thống. Tại Cổ Loa, các sới vật đầu xuân luôn thu hút đông đảo du khách thập phương điều này phần nào chứng tỏ sức hút của môn này.