Nhà cổ loại 1, nhà ông Hà Nguyên Huyến, tại làng cổ Đường Lâm, phường Sơn Tây

Giới thiệu nhà cổ nhà ông Hà Nguyên Huyến

Tôi lại về quê, đặt chân lên con đường làng, tất cả vẫn còn đây nguyên vẹn một làng quê, cây đa, bến nước, cổng làng… (Làng Mông Phụ, phường Sơn Tây, thành phố Hà Nội). Chiếc cổng đã bao đời nay tiễn người đi, đón người về. Đã bao nhiêu thế hệ trên con đường này ra đi mang lại bao điều vể vang cho quê hương, đất nước… Rồi lại trở về làng sống bình dị như một người làng mà nhiều đời này thường vẫn thế. Quê hương là là nơi chôn rau cắt rốn, là nguồn cội để di dưỡng tinh thần. Về quê, về với những truyền thống tốt đẹp trên mảnh đất này!

Về quê, như một thói quen, tôi thích đi một mình trong những con ngõ khúc khuỷu, vắng vẻ và yên tĩnh đến kỳ lạ. Nhiều khi một mình mình, nghe tiếng bước chân mình rộn vang trong từng ngõ nhỏ mà như thấy thời gian ngưng đọng ở đất này. Vẫn những tường đá ong sừng sững chạy, những mái ngói rêu phong âm thầm đổ bóng… Những bức tường đá ong độc đáo với những con mắt đá như chứng nhân của thời gian… Ngõ nhỏ nhà ông Hà Nguyên Huyến, ngõ nhỏ không phải là do thiếu đất xây dựng mà là lối kiến trúc phòng chống trộm cướp và giặc dã. Trong làng có nhiều con ngõ như thế, chúng tôi đã sống nhiều trăm năm nay bình yên với nhau. Mặc cho những biết động thăng trầm của lịch sử, đá ong vẫn còn đây, qua thời gian đá vẫn cất tiếng hát trầm hùng của trí tuệ, của mồ hôi công sức con người đã tạo dựng nên một làng quê, cho đến tận bây giờ vẫn đẹp như cổ tích.

Cũng con ngõ nhỏ này, bao thế hệ những người đi trước từ thủa khai ấp, mở làng đã đặt chân lên. Năm tháng qua đi, khi nói về họ vẫn là những câu chuyện đằm sâu trong ký ức dân làng. Hết thế hệ nọ đến thế hệ kia, cha truyền cho con, ông truyền cho cháu… Đời sống ấy được bồi đắp như những bức tường… đá chống lên đá, đá làm thành nhà, thành cổng và mãi còn vang vọng một bài ca về sự lao động sáng tạo, để cho đến hôm nay chúng ta còn một kiến trúc độc đáo có một không hai trên đất nước này. Vào trong nhà ông Hà Nguyên Huyến mới đặc biệt. Đây là kiến trúc “độc nhất vô nhị” ở vùng này. Diện tích đất là 400m 2 , trong đó có 4 ngôi nhà 300m 2 quây láy một cái sân, mỗi ngôi nhà có một công năng riêng biệt. Ngôi nhà chính được làm từ năm 1846 theo lối “nội tự, ngoại khách” (trong thờ tự, ngoài ngồi chơi). Lối kiến trúc vừa kín đáo vừa gợi mở đầy hấp dấn. Về quê là về với không gian văn hóa truyền thống. Nguồn cội là đây, trong khói hương của tín ngưỡng, vẫn thấp thoáng đâu đây hình bóng của tổ tiên, ông bà, cha mẹ… Mọi thế hệ vẫn như hằng ngày mỗi ngày, dõi theo từng bước trưởng thành của cháu con. Tôi tự hào về lớp lớp người đi trước đã để lại những công trình kiến trúc trên mảnh đất này. Những công trình ấy là kết tinh của văn hóa, để đến hôm nay làng quê này trở thành một bảo tàng sống của những cộng đồng cư dân nông nghiệp đồng bằng Bắc bộ... Căn nhà của chúng tôi đã trải mười bốn đời sinh sống ... Cũng với làng cổ, nhà cổ, nghề làm tương cũng có từ rất lâu trong làng. Từ ngày kinh tế thị trường rộng mở nghề nghiệp càng có điều kiện phát triển. Nghề làm tương đã gắn bó với chúng tôi hơn ba mươi năm qua. Thu nhập từ làm tương góp một phần không nhỏ cho thu nhập của gia đình. Người xưa đã từng nói: “Tương cà gia bản”… mỗi khi về đến nhà nhìn thấy những chum tương chen vai nhau đứng trong sân nhà, tôi thấy lòng mình ấm áp. Một cảm giác thân thuộc, gần gũi và gắn bó mấu thịt trong đời sống gia đình

Sau nhiều năm cũng với chính quyền các cấp bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị của ngôi làng độc đáo này. Một trong những hướng mở cho phát triển kinh tế của làng đó là du lịch. Các công ty lữ hành đã đưa khách về Đường Lâm. Đường Lâm giờ đây trở thành địa điểm tham quan du lịch. Hoa trái được trồng trên những mảnh ruộng quanh làng, quanh vườn đã mang lại cho khách nhưng trải nghiêm thú vị và dân dã của một làng quê.

Nhà văn Hà Nguyên Huyến