NHÀ THỜ NGUYỄN THỰC
5.0Miễn phí
27 - 27°Có thể mưa nhẹ
Lưu ý trước khi đi
- Nên đến sớm để có trải nghiệm thoáng đãng
Câu chuyện điểm đến
01NHÀ THỜ HỌ NGUYỄN THỰC (THẬT)
Địa điểm: Thôn Vân Điềm, xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội.
Nhà thờ họ Nguyễn Thực (Thật) là di tích lưu niệm danh nhân lịch sử, gắn với cuộc đời và sự nghiệp của cụ Nguyễn Thực – một danh nhân được dòng họ và nhân dân Vân Điềm tưởng nhớ, thờ phụng. Theo lý lịch di tích, tên Nguyễn Thực (Thật) xuất phát từ chữ Hán, có thể âm đọc là Thực hoặc Thật. Di tích được xếp hạng di tích Quốc gia theo Quyết định số 57 VH/QĐ ngày 18/01/1993.
Dấu ấn quê hương và dòng họ
Vân Điềm xưa có tên Nôm là Đóm, được hình thành vào khoảng thế kỷ XIV. Theo tư liệu trong hồ sơ, sự hình thành và dịch chuyển của cư dân nơi đây gắn với những biến động lịch sử của các triều đại phong kiến. Dòng họ Nguyễn ở Vân Điềm có bề dày lịch sử, nhiều thế hệ nối tiếp nhau sinh sống và có người đỗ đạt, làm quan, góp phần tạo nên truyền thống hiếu học của dòng họ.
Nhà thờ được xây dựng trên chính mảnh đất gắn với quê hương của cụ Nguyễn Thực. Sau khi cụ qua đời, dòng họ lập nhà thờ để phụng thờ cụ; cụ Nguyễn Thực được thờ ở gian giữa, hai gian bên thờ các thế hệ tổ tiếp theo. Trải qua thời gian, nhà thờ trở thành nơi con cháu trong dòng họ tưởng nhớ tổ tiên, tìm về cội nguồn và gìn giữ những truyền thống tốt đẹp được trao truyền qua nhiều thế hệ.
02Danh nhân Nguyễn Thực – người được thờ tại di tích
Cụ Nguyễn Thực là nhân vật trung tâm của di tích. Hồ sơ ghi nhận cụ đỗ Tiến sĩ khoa Kỷ Mùi năm 1619 và trải qua quá trình làm quan, đảm nhận nhiều trọng trách trong triều đình. Năm 1621, cụ được đặc cách thăng Đông các Đại học sĩ; năm 1623 được gia hàm Thiếu bảo, giữ chức Lễ bộ Thượng thư. Năm 1676, cụ xin nghỉ hưu về quê. Sau khi trở về Vân Điềm, cụ tiếp tục mở lớp dạy học và có nhiều học trò thành đạt.
Điểm nổi bật trong tư liệu về cụ Nguyễn Thực là hình ảnh một người làm quan nhưng coi trọng sự thanh bạch, liêm khiết và trách nhiệm với xã tắc. Hồ sơ ghi nhận cụ từng vạch tội những quan lại tham nhũng; khi về quê, cụ đem ruộng đất được ban thưởng nhập làm công điền, giảm các khoản tô, dung, điền cho dân. Cụ còn tham gia xây dựng đình làng Me và văn chỉ làng Cổ Châu. Những việc làm đó góp phần tạo nên hình ảnh một vị quan có trách nhiệm với cộng đồng và được nhân dân kính trọng.
Cụ Nguyễn Thực cũng để lại dấu ấn trong lĩnh vực văn chương. Hồ sơ cho biết cụ có làm thơ, một số tác phẩm bị thất lạc; về sau Lê Quý Đôn sưu tầm được 12 bài và chép trong Toàn Việt thi lục. Những bài thơ được giới thiệu trong hồ sơ cho thấy tình cảm của cụ đối với quê hương, gia đình và cuộc sống bình dị.
Cụ Nguyễn Thực mất tại quê Vân Điềm năm Đinh Sửu 1637. Hồ sơ ghi nhận triều đình truy tặng cụ chức Thái Tể, đặt tên thụy là Trung Thuần và tổ chức tang lễ ở mức độ quốc tang. Sau khi cụ qua đời, dân làng Vân Điềm duy trì việc tế lễ tại nhà thờ vào dịp đầu xuân trước khi ra đình tế thần.
03Kiến trúc nhà thờ
Nhà thờ họ Nguyễn Thực được xây dựng khoảng nửa đầu thế kỷ XVII. Hồ sơ cho biết trước đây công trình có hai tòa nhà bố cục kiểu chữ Nhị. Năm 1862, nhà thờ cùng với làng bị đốt phá. Đến giai đoạn 1987–1990, di tích được sửa chữa các hạng mục như đảo ngói chống dột, lát nền, sân, sửa cổng và cửa. Hồ sơ cũng ghi nhận di tích đã được tu bổ, nâng cấp khang trang, bổ sung thêm đồ thờ và xây dựng nhà bia phía bên trái nhà thờ để bảo quản bia đá.
Nhà thờ nằm trong khuôn viên khép kín, trên khu đất cao và bằng phẳng giữa làng, diện tích xây dựng và sử dụng theo hồ sơ là 411m². Phía ngoài là cổng xây gạch, trát vôi, rộng khoảng 2m, cao 3,5m. Trên đỉnh cổng có trang trí chữ triện và hàng chữ Hán “Ô y hạng”. Qua cổng là sân lát gạch, được chia thành khu vực sử dụng và khu vực tạo cảnh; giữa sân đặt tấm bia tứ diện ghi lại lịch sử dòng họ.
Kiến trúc nhà thờ mang đặc điểm truyền thống với kiểu đầu hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói ta. Hệ thống vì kèo sử dụng kiểu thượng giá chiêng, hạ kẻ truyền. Các cấu kiện gỗ được gia công và trang trí công phu; phần giá chiêng có các đường soi và hình chữ Thọ, trụ chiêng tạo hình như con nghê, trong khi phần kẻ truyền được tạo dáng như những con rồng nối đuôi nhau.
04Những hiện vật có giá trị
Nhà thờ hiện lưu giữ nhiều đồ thờ và di vật có giá trị lịch sử, nghệ thuật. Đáng chú ý là án gian ở gian giữa, có niên đại nghệ thuật thế kỷ XIX, được chạm khắc các đề tài tứ linh, tứ quý, hoa lá; nổi bật ở ô chính giữa là hình rùa phun nước, phượng đầu thư đặt trên đầu hổ phù. Nhà thờ còn có tám cỗ ngai thờ được chạm khắc hình rồng, phượng, hổ phù, long mã cùng các đề tài tứ linh, tứ quý và hoa lá.
Hệ thống đại tự và câu đối cũng là một phần đáng chú ý của di tích. Bốn bức đại tự tại các gian thờ mang những nội dung như “Vạn cổ sơn hà”, “Tộc tương đại”, “Thế hữu hưng”, “Bất hiển diệc thế”, thể hiện sự tưởng nhớ đối với các bậc tổ tiên và mong muốn truyền thống của dòng họ được tiếp nối. Nhà thờ còn lưu giữ 22 chiếc câu đối sơn son thiếp vàng có niên đại thế kỷ XIX và XX, nội dung ca ngợi công lao của các vị tổ và niềm tự hào của dòng họ Nguyễn.
Đặc biệt, di tích có các bia đá ghi lại lịch sử dòng họ. Trong đó có tấm bia tứ diện đặt trước nhà thờ, cao khoảng 1,8m cả đế, cạnh 0,6m, trang trí hình rồng chầu mặt nguyệt và hoa lá. Nội dung bia bằng chữ Hán ghi lại 13 đời nối tiếp của dòng họ, cùng những nội dung ca ngợi truyền thống trung hiếu, công lao tổ tiên và sự tiếp nối của các thế hệ. Hồ sơ còn ghi nhận một tấm bia ở đình làng Vân Điềm khắc công tích cụ Nguyễn Thực và bia tại Văn Miếu Quốc Tử Giám có tên cụ Nguyễn Thực – Nguyễn Nghị.
05Giá trị của di tích
Giá trị nổi bật của Nhà thờ họ Nguyễn Thực trước hết nằm ở giá trị lịch sử gắn với cuộc đời và sự nghiệp của cụ Nguyễn Thực. Di tích đồng thời phản ánh truyền thống hiếu học, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và những phẩm chất được dòng họ gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Theo hồ sơ, từ cụ Nguyễn Thực là tổ thứ nhất, các thế hệ sau tiếp tục có nhiều người đỗ đạt và làm việc trên nhiều lĩnh vực. Tổ thứ hai là Nguyễn Nghi – con trai cụ Nguyễn Thực – cũng đỗ Tiến sĩ và được bổ dụng trong triều. Các thế hệ sau có Nguyễn Khuê, Nguyễn Sĩ, Nguyễn Thẩm, Nguyễn Thường, Nguyễn Tư Giản, Nguyễn Hữu Khoan... Những truyền thống ấy tiếp tục được dòng họ coi trọng trong đời sống hiện nay.
Nhà thờ vì thế không chỉ là nơi tưởng niệm một danh nhân mà còn là nơi lưu giữ ký ức về một dòng họ, một quê hương và truyền thống học tập, đạo đức của các thế hệ. Hồ sơ xác định Nhà thờ họ Nguyễn Thực thuộc loại hình di tích lưu niệm danh nhân lịch sử.
Ngày nay, nhà thờ tiếp tục là nơi hội tụ của con cháu họ Nguyễn từ nhiều nơi trở về, cùng tưởng nhớ tổ tiên, thăm hỏi, gắn kết và nhắc nhở các thế hệ về cội nguồn. Với hệ thống kiến trúc truyền thống, nhiều đồ thờ, bia đá, câu đối, đại tự và tư liệu liên quan đến dòng họ, Nhà thờ họ Nguyễn Thực là một địa chỉ có giá trị trong việc tìm hiểu lịch sử, văn hóa và truyền thống của vùng đất Vân Điềm.
