Nhà thờ Tiến sĩ Chu Doãn Mại

Nhà thờ Tiến sĩ Chu Doãn Mại tọa lạc trên khu đất ở trung tâm thổ cư, thôn Phúc Hậu, xã Dục Tú, đan xen với các công trình nhà ở của các hộ dân. Từ ngoài nhìn vào qua sân hẹp lát gạch Bát Tràng là ngoại tự được làm kiểu bán mái có 3 gian, kết cấu đơn giản. Hai cột trụ đỡ kẻ mái, hai bên xây tường lửng, trên chồng chắn song con tiện tạo cửa sổ. Mái lợp ngói ta, nền lát gạch Bát Tràng, xây theo kiểu đầu hồi bít đốc tay ngai có trụ biểu. Trụ biểu được xây gạch đơn giản, trên có ô lồng đèn, thân trụ viết câu đối. “Chuôi giuộc” có 3 gian được làm lối đầu hồi bít đốc, mái lợp ngói ta, nền lát gạch Bát chạy dọc. Các bộ vì làm theo lối “thượng giá chiêng, chồng xà con nhị, hạ kẻ, bảy gối tường”. Trên các bộ vì, thân xà trang trí hoa văn lá lật, hoa cúc, hoa sen cách điệu, soi gờ, kẻ chỉ… Phía trong nội tự của nhà thờ được đặt ban thờ khang trang với các đồ thờ tự được sơn son thếp vàng. Bên ngoài là án gian tiền sơn son thếp vàng lộng lẫy, chất liệu gỗ có niên đại khoảng thế kỷ XIX, đây là một sản phẩm được tạo tác trau chuốt và trang trí cách điệu hoa chanh, rồng, sóng nước, mặt hồ… một cách tinh xảo. Bên trong giáp tường là nơi thâm nghiêm được xây bệ gạch đặt 4 khám thờ và bài vị ghi danh cụ tổ và các cụ trong dòng họ Chu, trong đó có Tiến sĩ Chu Doãn Mại và Chu Doãn Trí.

Đây là 4 khám thờ mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX được sơn son thếp vàng các họa tiết hoa dây và các đường nét ở các cánh cửa của khám. Hệ thống hoành phi, câu đối tại nhà thờ đều được tạo tác ở thế kỷ 19 với nội dung ca ngợi tổ tiên truyền thống của dòng họ Chu Tiến. Đơn cử như ở gian tiền tế có 1 bức hoành phi nội dung: “Túc Khai nhiên”, nghĩa là: Nghiêm cẩn tưởng niệm (tổ tông) và “Khai nghiệp truyền thế”, nghĩa là: Mở nghiệp (học) truyền mãi cho đời sau.  Trên vách tường đầu hồi phía tây có bản rập văn bia tiến sĩ được lưu danh tại Văn miếu Quốc Tử Giám, khoa thi năm Mậu Tuất, triều vua Lê Hiển Tông niên hiệu Cảnh Hưng thứ 39 năm 1778. Trong đó có ghi: “Chu Doãn Mại đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân người xã Dục Tú, huyện Đông Ngàn”. Đặc biệt trong số các di vật, đáng chú ý đến đó là Bằng phong chức cho cụ Chu Doãn Mại được cấp từ năm 1772, được giữ gìn cẩn thận tại nhà thờ với nội dung phong chức cho Chu Khắc Lệ làm chức Thí sai Tướng sĩ lang, Nho học huấn đạo phủ Ứng Thiên. Đây là tấm bằng phong sắc thời Hậu Lê duy nhất của huyện Đông Anh còn lưu giữ được, là tài liệu vô cùng quý giá trong việc nghiên cứu lịch sử nước nhà.