Nhà thờ và mộ danh y Nguyễn Đạo An
5.0Miễn phí
Giới thiệu
Đang tải…
Vùng đất cổ Phú Diễn (phường Phú Diễn, Hà Nội) từ lâu không chỉ nổi tiếng với đặc sản Bưởi Diễn trứ danh hay truyền thống khoa bảng rạng rỡ, mà còn là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử văn hóa đặc sắc. Trong số các danh nhân làm rạng danh quê hương, Danh y - Quốc sư Nguyễn Đạo An (1591 – 1664) là một biểu tượng kiệt xuất về cả tài năng y thuật lẫn đức độ chốn quan trường.
Di tích nhà thờ ("Đại Vương Từ") và mộ danh nhân Nguyễn Đạo An hiện nay là một điểm đến di sản quý giá, nơi tri ân một danh nhân thời Lê - Trịnh đã dành trọn cuộc đời phụng sự đất nước, phát triển nền y học dân tộc và hết lòng vì nhân dân.
Di tích nhà thờ và mộ danh nhân Nguyễn Đạo An tọa lạc tại làng Phú Diễn, (phường Phú Diễn, thành phố Hà Nội). Nơi đây nằm cách trung tâm Thủ đô khoảng 15km về phía Tây.
Danh nhân Nguyễn Đạo An (tên huý là Thư Kính) sinh năm 1591, mất năm 1664 (thọ 73 tuổi). Từ nhỏ ông đã thông minh xuất chúng, thi đậu Sinh đồ (Tú tài) năm 1612. Sau đó, ông dạy học tại nhà một y sĩ người Trung Quốc buôn thuốc Bắc ở Kinh thành Hà Nội. Nhờ trí tuệ sắc sảo và niềm đam mê y học, ông đã tiếp thu, kế tục trọn vẹn y thuật cổ truyền và trở thành thầy thuốc lừng danh khắp Kinh kỳ.
Sự nghiệp y học của ông đạt đến đỉnh cao khi Thế tử Trịnh Tạc (con Thanh Đô Vương Trịnh Tùng) mắc bệnh mắt rất nặng, các ngự y Thái y viện và danh y khắp nơi đều bó tay. Khi được mời vào chữa trị, bằng tư duy y học nhạy bén và chẩn đoán tận gốc (xác định do tích nhiệt, can hoả xông lên), ông chỉ dùng vỏn vẹn 2 vị thuốc Đại hoàng và Cam thảo điều trị trong vài tháng đã giúp Thế tử khỏi bệnh hoàn toàn.
Ghi nhận công đức này, Chúa Trịnh đã ban tặng ông đôi câu đối ca ngợi:
"Nhất lạp tiên đan phù Thánh chúa
Vạn niên huyết thực đối càn khôn"
(Nghĩa là: Một tễ thuốc hay phò Thánh chúa / Muôn năm hương ngát quyện non sông).
Sau chiến công chữa bệnh kỳ diệu, Nguyễn Đạo An được mời ở lại cung phụng triều đình, làm Sư phó, Thị giảng (thầy dạy học) cho các Hoàng tử nhà Lê và Thế tử chúa Trịnh, đồng thời trông coi công việc tại Thái y viện.
Qua các triều đại, ông lần lượt đảm nhận nhiều chức vụ trọng yếu và đạt đến đỉnh cao vinh quang:
· Phong chức Công bộ Thượng thư, Quốc sư, tước Phái Quận công.
· Khi mất (1664), ông được Vua Lê Huyền Tông và Vua Lê Hy Tông truy phong chức Thiếu bảo, ban thụy Cương Chính Đại Vương.
Dù giữ vị trí cao cấp trong triều đình, Nguyễn Đạo An luôn đề cao tinh thần y học dân tộc với tư tưởng "Thuốc Nam chữa bệnh người Nam". Ông không truyền lại bài thuốc phương Bắc mà tập trung nghiên cứu, sử dụng dược liệu trong nước, ghi chép lại nhiều phương thuốc gia truyền có giá trị cho hậu thế.
Khi về già, ông xin nghỉ hưu (trí sĩ) tại quê nhà Phú Diễn. Mặc dù nghỉ ngơi nhưng ông vẫn ngày ngày bốc thuốc, chữa bệnh cứu người giúp dân làng mà không nhận một đồng tiền thù lao.
Giai thoại kể rằng, khi ông ốm nặng, Chúa Trịnh Tạc đã đích thân về làng thăm thầy. Thấy con đường vào làng quá hẹp, Chúa hạ lệnh cho quân dân gấp rút đắp rộng con đường. Chỉ trong thời gian ngắn ngủi "ăn dập bã trầu", con đường dài gần 1km đã hoàn thành. Từ đó, nhân dân trân trọng gọi đây là Đường Dập Bã Trầu – một dấu ấn ghi nhớ nghĩa tình sâu nặng giữa triều đình và vị danh y đất Phú Diễn.
Sau khi Nguyễn Đạo An qua đời, năm Vĩnh Trị thứ 5 (1680), triều đình đã cho xây dựng miếu thờ ông tại Phú Diễn, tên chữ là "Đại Vương Từ" (Đền Đại Vương) và cử quan về tế lễ hằng năm vào ngày kỵ.
Đền thờ Nguyễn Đạo An mang quy mô nhỏ nhắn, thanh thoát, gắn bó hài hòa với không gian làng quê cổ truyền Bắc Bộ:
· Cổng đền & Sân gạch: Cổng đền gồm hai trụ biểu dẫn vào sân gạch vuông tĩnh mịch.
· Tòa Tiền tế: Gồm 3 gian xây kiểu tường hồi bít đốc, kết cấu bộ vì "Thượng chồng rường giá chiêng, hạ kẻ". Bề mặt các con rường, xà gồ được chạm khắc tinh xảo hình văn mây, văn thực vật, hoa chanh 4 cánh mang nét chạm bong, chạm nổi khỏe khoắn.
· Tòa Hậu cung: Thiết kế kiểu 4 mái với các góc đao cong vút mềm mại, lợp ngói mũi hài. Bờ nóc đắp nổi hình mặt trời lửa trên đầu Hổ phù. Bên trong Hậu cung bài trí các bệ gạch cao đặt long ngai, bài vị và hương án thờ danh nhân.
· Khu Mộ cổ: Nằm giữa cánh đồng Phú Diễn, mộ được đắp thành gò đất cao, bao quanh bằng tường gạch chắc chắn, trên tường gắn tấm bia đá cổ ghi 5 chữ Hán: "Nguyễn Đại Vương tổ mộ".
Đền thờ Nguyễn Đạo An hiện còn lưu giữ nhiều di vật lịch sử có giá trị khoa học và nghệ thuật cao:
· 2 đạo sắc phong cổ thời Lê (thế kỷ XVII):
o Sắc phong niên hiệu Vạn Khánh nguyên niên (1662): Văn bản phong chức tước hiếm hoi thời Lê còn nguyên vẹn.
o Sắc phong niên hiệu Chính Hòa thứ 4 (1683): Ca ngợi ông là "Bậc cự phách chốn khoa trường, đức nghiệp hiển hách lớn lao, danh tiếng khắc đỉnh ghi chuông".
· Hệ thống 3 cỗ long ngai, khám thờ chạm rồng chầu - tứ linh, hương án, án văn, đỉnh đồng và bát hương gốm từ thế kỷ XVIII - XIX.
Di tích nhà thờ và mộ Nguyễn Đạo An mang nhiều giá trị di sản đặc biệt:
1. Giá trị Lịch sử - Y học: Ngang tầm với các danh y lớn của dân tộc như Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, Nguyễn Đạo An là gương mặt tiêu biểu đại diện cho tinh thần y đức, tài năng chuẩn đoán và tư duy dùng Nam dược chữa bệnh.
2. Giá trị Văn hóa - Báo ơn: Việc triều đình và nhân dân lập đền thờ, ban ân điển và duy trì tế lễ suốt hơn 300 năm qua thể hiện truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", tôn vinh những nhân tài có công với đất nước.
3. Bài học Y đức cho tương lai: Di tích là địa chỉ đỏ giáo dục thế hệ trẻ và đội ngũ y bác sĩ ngày nay về tinh thần hiếu học, lòng liêm khiết, tận tụy và tâm niệm "Thầy thuốc như mẹ hiền".
Nhà thờ và mộ Danh nhân Nguyễn Đạo An không chỉ là niềm tự hào của nhân dân Phú Diễn mà còn là một di sản văn hóa - lịch sử quý báu của Thủ đô Hà Nội.
Trải qua hơn 3 thế kỷ với bao biến thiên lịch sử, không gian tĩnh mịch và cổ kính nơi đây vẫn luôn tỏa sáng tấm gương của một bậc Quốc sư - Danh y tài hiền, trọn đời vì nước, vì dân.
