Quán, miếu La Thạch

Vị trí: Cụm di tích tọa lạc tại thôn La Thạch, xã Liên Minh

Quán La Thạch: Được khởi dựng từ thế kỷ XVIII và trải qua nhiều lần trùng tu (vào các năm 1848, 1899 và 1937). Quán thờ Tam vị đại vương là ba anh em họ Chu (Chu Cẩn, Chu Khiêm, Chu Đàm) - những vị tướng giỏi văn võ thời Hán có công cầm quân dẹp loạn Mạnh Hoạch. Sau này, các ông còn hiển linh giúp Nguyễn Kim đánh bại quân Mạc nên được triều đại phong tặng là Thượng đẳng thần.

Miếu La Thạch: Nằm ngay cạnh Quán, được lập nên để thờ thần Bản Thổ là ông Nguyễn Đăng Phi. Ông sống vào triều Trần, vốn quê ở Đa Sĩ (Hà Đông), vì tránh sự truy bức của nhà Hồ nên đã chạy lên vùng đất La Thạch hoang vắng lúc bấy giờ, rủ thêm người thân khai khẩn đất đai, tạo lập nên xóm làng.

2. Nét đặc sắc về kiến trúc, nghệ thuật và di vật

Tại Quán La Thạch: Công trình vẫn giữ được phong cách kiến trúc truyền thống với các đường nét chạm khắc mạch lạc, bố cục cân đối theo chủ đề hoa cỏ, linh vật mang ước nguyện phồn thực. Quán sở hữu hệ thống di vật quý giá như long ngai, bài vị, kiệu và 10 đạo sắc phong, trong đó đạo sớm nhất từ năm Vĩnh Thịnh 6 (1710).

Tại Miếu La Thạch: Tuy nhỏ nhưng miếu lưu giữ được những tác phẩm nghệ thuật rất độc đáo, tiêu biểu là đôi rồng đá thế kỷ XVIII trang trí ở bậc thềm. Đặc biệt nhất là tấm bia đá "Bản huyện giáo phường bi ký" dựng năm 1751, ghi lại khoán ước lập quỹ của 15 giáo phường ca trù, trở thành nguồn tư liệu quý giá chứng minh truyền thống diễn xướng lịch sử văn hóa lâu đời của địa phương.

3. Lễ hội truyền thống đặc sắc

Thời gian: Lễ hội làng La Thạch diễn ra từ ngày mùng 4 đến mùng 8 tháng Ba (chính hội là mùng 6).

Nghi thức lễ hội: Trong ngày chính hội, làng tổ chức lễ rước kiệu rất long trọng với cờ quạt, bát bửu, phường bát âm (trước đây rước từ Quán sang Đình, sau do Đình bị dỡ bỏ tiêu thổ kháng chiến nên chuyển sang rước từ Quán sang Chùa).

Hoạt động vui chơi: Phần hội thu hút đông đảo người dân với hàng loạt trò chơi dân gian đặc sắc, thượng võ như: bắt vịt, bịt mắt bắt dê, thổi cơm thi, đấu vật, bơi thuyền, múa rối, đốt cây bông....

Các ngày kỵ (giỗ): Hàng năm, dân làng tổ chức kỷ niệm ngày hóa của các thần vào các mốc: 17/7, 9/1, 12/2 và 8/8. Trong những dịp này, dân làng sẽ thực hiện nghi thức tế thập bái ở Quán và tế nữ quan tại Miếu.

4. Xếp hạng di tích Cụm di tích Quán - Miếu La Thạch đã được UBND tỉnh Hà Tây (cũ) ra quyết định công nhận là Di tích lịch sử văn hóa vào năm 2001.