Quán Phượng Trì

Quán Phượng Trì tọa lạc ở ngoài đê của làng Phượng Trì, thuộc thị trấn Phùng, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội trước sắp xếp (nay là thôn Phượng Trì - xã Đan Phượng). Quán Phượng Trì thuộc Đan Sơn tứ quán gồm: Quán Giá (Dương Liễu – Hoài Đức); Quán Linh Tiên, Quán Viên Dương (Đức Thượng – Hoài Đức) và Quán Phượng Trì (Địa danh Đan Sơn có từ thời Trần bao gồm huyện Đan Phượng và Hoài Đức ngày nay).

Khuôn viên quán nằm trên một gò đất cao, nhìn theo hướng Đông Nam thoáng đãng, phía trước cùng hai bên là triền đê và đầm nước rộng mênh mông. Quán như một bán đảo soi bóng xuống mặt nước trong xanh. Tương truyền, quán được xây dựng từ rất sớm, ban đầu là một ngôi miếu nhỏ. Năm Nhâm Tuất (1922), nhân dân đồng lòng công đức, ngôi miếu nhỏ được tu sửa thành quán với diện mạo kiến trúc theo kiểu mẫu ở Đền Bắc Cung (Vĩnh Phúc). Theo thời gian, biến cố và thăng trầm lịch sử Quán bị xuống cấp, đến năm 2008, được sự đồng ý của UBND tỉnh, Sở VHTT-DL tỉnh Hà Tây và UBND huyện Đan Phượng Quán Phượng Trì được tu bổ, tôn tạo lại khang trang, bề thế.

Quán gồm các công trình cổng nghi môn, gác chuông gác trống, tả hữu mạc, táp môn, đại bái và hậu cung.

Nghi môn của quán Phượng Trì được tạo tác đơn giản gồm ba lối đi. Phía chính giữa nghi môn là hai trụ biểu, trên cùng đắp tứ phượng chầu, phía dưới là ô lồng đèn, hai bên là hai cổng nhỏ gồm hai tầng tám mái đao cong, phía trên có con kìm cách điệu.

 Gác chuông, gác trống là hai toà nhà 4 mái kích thước bằng nhau, và bao gồm bốn mái với bốn đao cong mềm mại và uyển chuyển. Kiến trúc chủ yếu được tạo bởi nề ngõa và các bộ vì kèo được bào trơn đóng bén.

Hai dãy tả - hữu mạc gồm 5 gian, xây kiểu tường hồi bít dốc, các vì làm kiểu kèo kẻ quá giang, là nơi đón khách và chuẩn bị đồ hành lễ.

Nổi bật nhất trong khuôn viên quán là táp môn với dáng dấp kiến trúc Gô tích của Thiên chúa giáo. Táp môn xây 2 tầng với 3 lối đi, lối giữa có đắp đôi voi chầu và trang trí hình hổ phù cách điệu. Tầng trên có 5 vòm trống, hai bên là hai trụ biểu đắp tứ phượng chầu, long cuốn thuỷ, lưỡng long chầu nguyệt và bốn chữ Hán Trắc giáng đình chỉ để lưu lại sự tích của đức tướng quân Đào Danh Một.

Đại bái quán Phượng Trì kết cấu 3 gian 2 dĩ, xây kiểu tường hồi bít đốc, các vì làm kiểu thượng câu đầu, hạ kẻ trên 4 hàng chân cột. Trang trí đại bái chủ yếu là hình rồng, hổ phù mang đặc trưng thời Nguyễn. Chính giữa đại bái đặt sập và các đồ thờ tự như gươm trường bát bửu, giá văn. Hai cột chính giữa treo đôi câu đối thời Bảo Đại ca ngợi công đức của vị thần, phía trên là bức hoành phi đề bốn chữ Tham Tán Hóa Dục.

Hậu cung của quán gồm 2 gian chạy dài, vì kèo làm theo kiểu giá chiêng chồng rường. Trang trí trong hậu cung được thể hiện trên các cốn, nách với các hình rồng bay lượn. Vị trí cao nhất đặt một sập thờ và hai cỗ long ngai bài vị cùng các đồ thờ tự khác. Bộ vì của hậu cung có chạm lưỡng long chầu nguyệt và bốn chữ hán Thánh cung vạn tuế.

Không giống các ngôi quán khác được dựng lên để thờ Lão Tử; Quán Phượng Trì thờ hai vị nhân thần trong tín ngưỡng dân gian của người Việt là Tích Lịch Hỏa Quang và Tướng quân Đào Danh Một. Đây là điểm đặc sắc của chủ nghĩa hợp dung trong văn hóa dân gian của người Việt Nam.

Trải qua thăng trầm của lịch sử, ngày nay Quán hiện còn bảo lưu được Đôi nghê đá thời Lê, 2 đôi hạc thờ, 2 bát hương gốm Thổ Hà, cửa võng, áo thánh, văn tế và một số đồ tế tự có giá trị khác, dẫu thời gian có trôi qua, nơi đây vẫn là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh của người dân Phượng Trì . Năm 2006, Quán được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp Thành phố tại Quyết định số 306 – QĐ/UBND ngày 22/2/2006.