Trận chiến đấu làng Cam năm 1947, xã Gia Lâm

Xã Cổ Bi thuộc huyện Gia Lâm, là xã ven đô nằm ở bờ Nam sông Đuống, xã gồm 3 thôn: thôn Cam, thôn Hội, thôn Vàng. Bắc giáp xã Dương Hà, xã Phù Đổng; Nam giáp xã Trâu Quỳ và quốc lộ 5; Đông giáp xã Đặng Xá; Tây giáp quốc lộ 1B và phường Phúc Lợi quận Long Biên. Theo "Đại Việt sử ký toàn thư" và ngọc phả đình thôn Vàng, thôn Cam thời vua Hùng dựng nước Văn Lang, Cổ Bi thuộc bộ Vũ Ninh quần cư trên một vùng đất " địa linh nhân kiệt".

Cũng như bao miền quê khác trên đất nước Việt Nam khi Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi "Toàn quốc kháng chiến" nhân dân thôn Cam đã cùng với nhân dân cả nước hưởng ứng lời kêu gọi của Bác đứng lên chống thực dân Pháp.

          Ngay sau khi tiếng súng toàn quốc bùng nổ, ngày 04/1/1947, giặc Pháp tập trung lực lượng lớn mở cuộc hành quân với mưu đồ nối thông đường 5 Hà Nội - Hải Phòng. Chúng đã tổ chức các cuộc càn quét, vây bắt cán bộ, cơ sở cách mạng của ta, mở rộng địa bàn đóng quân ra các vùng phụ cận. Gia Lâm là một trong những địa bàn trọng yếu, có vị trí chiến lược quan trọng về quân sự.

          Trong 2 trận càn của thực dân Pháp đầu năm 1947, quân và dân Cổ Bi trong đó lực lượng chủ yếu là dân quân tự vệ thôn Cam đã phối hợp cùng bộ đội địa phương của huyện chiến đấu giành thắng lợi. Chiến công đó đã củng cố ý chí, quyết tâm và niềm tin cho quân và dân Cổ Bi trong những ngày mở đầu toàn quốc kháng chiến.

          Quân Pháp liên tiếp bị thất bại trên địa bàn Cổ Bi, chúng đã điên cuồng tổ chức những trận vây ráp càn quét lớn mục tiêu nhằm vào làng Cam và một phần làng Hội để truy bắt lực lượng cán bộ cách mạng và triệt phá cơ sở cách mạng của Đảng. Biết rõ ý đồ của địch sẽ tấn công vào làng Cam, chính quyền đã tổ chức cho nhân dân đi tản cư sang vùng tự do (chủ yếu là phụ nữ, người già và trẻ em). Những nam giới thanh niên trai tráng ở lại vừa sản xuất, vừa chiến đấu.

          Ngày 8/2/1947, ngay từ mờ sáng mọi người vẫn còn trong giấc ngủ, giặc Pháp đã tổ chức một trận càn lớn vào làng Cam và làng Hội với quy mô chừng một trung đoàn bộ binh, có máy bay, xe tăng, pháo mặt đất yểm trợ. Quân địch đã tiến công từ hai hướng theo chiến thuật siết chặt hai gọng kìm. Một hướng từ đê sông Đuống xuống, một hướng từ đường Quốc lộ số 5 vào làng Cam, tạo thế bất ngờ hòng tiêu diệt lực lượng cách mạng của ta. Nhờ sự lãnh đạo chặt chẽ của Đảng, chỉ đạo của huyện và công tác chuẩn bị sẵn sàng đánh địch, không bị bất ngờ, chủ động ngay từ khi chúng vừa đặt chân tới. Lực lượng chiến đấu lúc này ta có hai tiểu đội bộ đội địa phương huyện đóng tại thôn Cam, một tiểu đội mới được điều lên hỗ trợ cho xã Hội Xá, được trang bị một khẩu trung liên, một số khẩu súng kíp, số ít lựu đạn. Du kích thôn Cam có khoảng 100 người trang bị giáo mác, gậy gộc. So sánh về lực lượng và trang bị ta kém xa kẻ địch, tưởng chừng như trứng chọi với đá. Nhưng ta có ưu thế hơn địch, chiến đấu cho chính nghĩa, có lòng quả cảm và anh dũng. Cuộc chiến không cân sức diễn ra quyết liệt, các hướng tiến quân của địch mắc phải rào luỹ nên không thể vào được trong làng. Ta đã bắn chết và làm bị thương một số tên. Phía ta cơ số đạn, lựu đạn ít không đảm bảo cho chiến đấu trong thời gian dài. Đến gần trưa, ta tổ chức co cụm lại tại nhà ông Nguyễn Văn Thìn (còn gọi là phó Thìn) có tường xây bao bọc xung quanh nhà ở giữa làng để chiến đấu; bộ đội và du kích cụm lại ở đó (khoảng 30 người) tiếp tục tiêu diệt thêm nhiều quân địch. Đến chiều địch tràn được vào trong sân nhà ông Thìn, chúng xả súng bắn bừa bãi, tung lựu đạn vào trong nhà làm bộ đội, du kích ở đây đều hy sinh, trong đó có cả dân thường.

          Kết thúc trận chiến, ta đã tiêu diệt và bắn bị thương hơn 40 tên địch. Về phía ta, 57 đồng chí bộ đội và tự vệ đã hy sinh trong đó có 14 liệt sỹ vô danh. Hơn 100 người dân làng Cam mà phần đông là phụ nữ, trẻ em và người già bị địch giết hại. Ngoài việc tàn sát giết người, lính Pháp còn đốt 150 ngôi nhà ở làng Cam, làng Hội và vẩy xăng đốt ngôi đình làng.

Trận đánh ngày 08/2/1947 thắng lợi lớn, tuy nhiên sự hy sinh về người và của cũng không nhỏ, sự mất mát đau thương rất lớn, có những gia đình dòng họ tới ba, bốn người hy sinh, chết chóc. Có thể nói, đây là lời thề giữ nước của người Cổ Bi.

Phát huy truyền thống anh hùng cách mạng, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nhân dân làng Cam đã động viên thanh niên hăng hái lên đường nhập ngũ, những người ở lại hậu phương tích cực hăng say lao động sản xuất đóng góp công sức tạo lên thắng lợi vĩ đại của dân tộc bằng chiến thắng lịch sử mùa xuân 1975, giành lại độc lập tự do cho dân tộc.

113 Người con ưu tú của quê hương đã hy sinh anh dũng vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.

Trong thời kỳ cả nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội, thực hiện công cuộc đổi mới, nhân dân thôn Cam cùng với nhân dân xã Cổ Bi không ngừng vươn lên đạt nhiều thành tựu trong xây dựng, phát triển kinh tế – xã hội. Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng được nâng cao.

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày Bác Hồ kêu gọi toàn quốc kháng chiến (19/12/1946 - 19/12/1996), quân và dân thôn Cam đã được Nhà nước tặng thưởng Huân chương kháng chiến hạng Nhì.

Ngôi đình làng bị giặc Pháp đốt phá năm xưa, đã được nhân dân thôn Cam dựng lại và năm 1996 được Bộ Văn hoá và Thông tin công nhận xếp hạng di tích lịch sử văn hoá. Năm 2004 với sự đóng góp của nhân dân và sự quan tâm của các cấp chính quyền đình thôn Cam đã được tu bổ khang trang, bề thế, trở thành nơi sinh hoạt văn hoá của thôn làng.

          Một vinh dự lớn đã đến với nhân dân và cán bộ thôn Cam, ngày 15 tháng 2 năm 2007 UBND thành phố Hà Nội đã ra quyết định số 5011/QĐ-UBND về việc gắn biển di tích Cách mạng kháng chiến địa điểm diễn ra trận chiến đấu tại làng Cam năm 1947 đúng vào dịp kỷ niệm 61 năm ngày truyền thống của quê hương. Việc gắn biển di tích Cách mạng kháng chiến là thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước trong việc ghi nhận công lao của các thế hệ, đồng thời khơi dậy lòng tự hào của quê hương, của nhân dân thôn Cam trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bên cạnh vinh dự lớn lao đó nhân dân và cán bộ thôn Cam cũng nhận rõ trách nhiệm to lớn của mình trong việc gìn giữ, phát huy giá trị các di tích lịch sử văn hoá của địa phương, đồng thời đẩy mạnh việc giáo dục truyền thống, lòng tự hào quê hương trong nhân dân đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niên địa phương.

Hiện nay nhân dân thôn Cam nói riêng và nhân dân xã Cổ Bi nói chung phát huy tự hào về truyền thống của quê hương mình, tự hào về những chiến công của làng kháng chiến trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp ra sức thi đua xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, phấn đấu thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, góp phần thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ, văn minh.