Tri thức trồng bưởi Diễn

Tri thức trồng bưởi Diễn, phường Phú Diễn, thành phố Hà Nội

Tri thức trồng bưởi Diễn có cách đây hàng trăm năm, được nhân dân phường Phú Diễn truyền từ đời này qua đời khác và tồn tại đến tận bây giờ. Theo các cụ kể lại, giống bưởi Diễn gốc là bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ) được mang về trồng ở làng Vàng (nay là TDP 1, 2, 3 – Đức Diễn, phường Phú Diễn, thành phố Hà Nội). Do hợp thổ nhưỡng, khí hậu và nhân dân làng Vàng qua thời gian canh tác rút được kinh nghiệm chăm sóc phù hợp nên bưởi ngon hơn bưởi gốc ở Đoan Hùng, Phú Thọ. Sau đó, bưởi Diễn được trồng tại các làng lân cận như: làng Diễn (nay là TDP số: 14, 15, 16, 17, 18 - phường Phú Diễn, thành phố Hà Nội), làng Văn Trì (nay là TDP Văn Trì 1, TDP Văn Trì 2, TDP Văn Trì 3, TDP Văn Trì 4 - phường Tây Tựu, thành phố Hà Nội).

*Chọn đất trồng:

Đất trồng là đất tại làng Đức Diễn (nay là TDP 1, 2, 3 – Đức Diễn, phường Phú Diễn, thành phố Hà Nội) và các khu vực lân cận (làng Diễn (nay là TDP số: 14, 15, 16, 17, 18 - phường Phú Diễn, thành phố Hà Nội), làng Văn Trì (nay là TDP Văn Trì 1, TDP Văn Trì 2, TDP Văn Trì 3, TDP Văn Trì 4 - phường Tây Tựu, thành phố Hà Nội)). Chất đất là đất phù sa cổ được bồi đắp từ lâu đời.

*Chọn giống cây:

Cây được chọn để chiết cành phải là cây sai quả, quả to tròn, múi đều, tôm dáo vàng nâu (màu hổ phách), vị ngọt sắc và ít nhất được trồng từ 10 năm trở lên.

*Cách gây giống:

Giống cây phải chiết cành, không được trồng bằng hạt (cây dễ bị thoái hóa hoặc biến dị). Chọn cành đường kính khoảng 1,5cm, sau đó khoanh hai đầu, cách nhau 2-3cm; bóc lớp bỏ ngoài, cạo sạch bên trong, rồi để 1-2 ngày.

*Đất để bó:

Thường lấy bùn ao trộn trấu, rơm để vài ngày cho bay hết các độc tố như: H2S, NH4…

*Cách làm:

Dùng tay xé đất đã trộn trấu, rơm rồi cuốn chặt quanh đoạn cành đã bóc vỏ (dùng bao tải dứa hoặc nilong cuốn kín), buộc chặt hai đầu; bầu đất chiết phải to hơn nắm tay người lớn. Thời gian chiết tốt nhất là cuối tháng ba, đầu tháng tư (âm lịch).

*Trồng:

Đào hố để đặt cành trước 1 tuần; đường kính rộng 50cm, sâu 40cm; gạt ít đất bột xuống đáy, sau đó tháo lớp bọc, đặt cành vào sao cho mặt trên của bầu đất ngang bằng mặt đất trồng; nèn chặt đất, cắm que chống cho cành chiết (chống đổ) và tưới nước ẩm đất 3-5 ngày đầu.

*Chăm sóc:

- Sử dụng phân chuồng, bùn ao, phân NPK…

- Thường xuyên cắt bỏ cành sâu bệnh, mọc lệch

- Phun thuốc, chăm bón theo định kỳ

- Cây trồng được khoảng 3 năm (đường kính khoảng 3m): dùng cuốc cuốc sâu cho đứt rễ để kích thích cây phát lộc; sau đó bón thúc bằng phân chuồng, phân chim đã ủ cùng NPK rồi nèn đất chặt (thực hiện vào cuối tháng 11 âm lịch).

*Thu hoạch, bảo quản:

Thu hoạch quả vào cuối tháng 11 âm lịch, chọn ngày nắng ráo, tránh rơi rụng; bôi vôi vào đầu cuống, để quả ở nơi râm mát.

Bưởi Diễn mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội nhờ những đặc tính quý hiếm:

-  Giá trị cao: Bưởi Diễn là đặc sản trứ danh của Hà thành, được xếp vào hàng quà quý tiến vua trước đây. Hiện nay, nó vẫn là loại cây trồng chủ lực mang lại thu nhập hàng trăm triệu đồng/ha/năm cho nông dân.

-  Khả năng bảo quản lâu dài: Đặc điểm nổi trội là quả bưởi Diễn sau khi thu hoạch có thể bảo quản được từ 3-5 tháng mà vẫn giữ được chất lượng, thậm chí vỏ héo nhưng bên trong lại càng ngọt đậm. Điều này giúp người trồng chủ động được thời điểm bán ra, đặc biệt là vào dịp Tết Nguyên đán để đạt giá trị kinh tế cao nhất.

-  Phát triển sản phẩm chế biến sâu: Gần đây, tri thức dân gian về công dụng của bưởi đã được áp dụng vào công nghệ hiện đại để chế biến sâu, nâng cao giá trị:

+ Hoa bưởi: Chiết xuất làm tinh dầu, trà, mỹ phẩm (dầu gội, dầu xả, nước tẩy trang).

+ Quả bưởi non: Chiết xuất tinh dầu, làm mỹ phẩm, vì chứa hàm lượng hoạt chất sinh học cao.

+ Vỏ và cùi bưởi: Làm thuốc (chữa cảm cúm, ho), hoặc dùng trong thực phẩm (mứt, chè).

Bưởi Diễn không chỉ là trái cây mà còn là một phần của văn hóa Việt Nam:

-  Biểu tượng Tết: Với màu vàng tươi đẹp mắt, hương thơm nồng nàn, và khả năng bảo quản lâu, bưởi Diễn là một trong những lựa chọn hàng đầu để bày mâm ngũ quả ngày Tết và thờ cúng tổ tiên, thể hiện sự sung túc, viên mãn, may mắn cho gia đình.

-  Nguồn gốc truyền thống: Bưởi Diễn gắn liền với làng Đức Diễn và các khu vực lân cận (làng Phú Diễn, phường Phú Diễn, thành phố Hà Nội; làng Văn Trì, phường Tây Tựu, thành phố Hà Nội), mang trong mình giá trị lịch sử và văn hóa ẩm thực lâu đời của người dân miền Bắc.

- Chia sẻ kinh nghiệm: Tri thức trồng bưởi được truyền từ đời này sang đời khác, tạo nên sự liên kết cộng đồng, nơi người dân sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ nhau cùng phát triển giống bưởi quý.