Tri thức trồng nếp cái hoa vàng làng Dục Tú

Giống lúa nếp cái hoa vàng là một trong những giống lúa nếp được ưa chuộng và trồng rộng rãi tại Việt Nam. Với nhiều đặc tính vượt trội như kháng bệnh, năng suất tốt và chất lượng thành phẩm được ưa chuộng, giống lúa này đã thu hút sự quan tâm của bà con nông dân và được sử dụng để sản xuất nhiều loại sản phẩm đa dạng. Giống lúa nếp cái hoa vàng còn gọi là nếp hoa vàng hay nếp ả, là giống lúa nếp được chọn lọc từ giống lúa nếp địa phương, giống lúa mang đến sự kết hợp hoàn hảo giữa chất lượng và năng suất cao. Cái tên nếp cái hoa vàng được đặt theo đặc tính của giống lúa này. Gạo nếp cái hay gạo nếp cái hoa vàng khi trổ đòng phấn hoa có màu vàng. Nó khác biệt hoàn toàn so với những loại lúa trổ đòng phấn hoa màu trắng khác. Hơn nữa, không chỉ có mỗi điểm khác biệt này mà mùi hương của nó cũng rất khác lạ. Do vậy, gạo nếp cái được dùng để nấu cơm, đồ xôi, gói bánh, nấu rượu, làm tương… được nhiều người yêu thích. 

Đông Anh có vùng đất trồng nếp cái hoa vàng nổi tiếng đó là làng Dục Tú, nếp cái hoa vàng Dục Tú, có hạt gạo tròn, dẻo, thơm đặc biệt nên thường dùng đồ xôi, làm cốm, làm các loại bánh có sử dụng gạo nếp, làm tương hoặc ủ rượu. Nếp cái hoa vàng chỉ được trồng vào vụ mùa, khoảng từ tháng 5 đến tháng 10 âm lịch.

Nếp cái hoa vàng Dục Tú có đặc trưng là hương vị gạo rất thơm, màu trắng đục. Khi nấu xôi có thể để 2 tới 3 ngày mà xôi vẫn dẻo. 

 Kỹ thuật gieo trồng: 

+ Ngâm, ủ thóc mạ: ngâm liên tiếp 2 ngày, 2 đêm, mỗi ngày thay nước một lần

+ Làm đất, gieo mạ: Bới rãnh thành luống, vãi phân bón lót cho mạ rồi san đều trên mặt luống róc hết nước thì ném mạ. Khi mạ được 7 ngày tuổi thì lấy nước cho mạ con, khoảng 15 ngày sau thì bón thúc. Từ 20 đến 25 ngày thì có thể nhổ cấy.

+ Cấy lúa: hàng xông, hàng cày cách nhau 35 cm

+ Khi lúa bén rễ thì bón thúc, không dùng phân hóa học, kết hợp làm cỏ, sục bùn, phòng trừ sâu bệnh theo chu kỳ sinh trưởng của cây lúa. Khi lúa có lá đòng thì tiếp tục bón phân cho lúa cứng cáp, không đổ vì nếp cái cây dài hơn lúa thường. Chờ lúa chín thì cắt. Từ khi lúa trỗ tới khi thu hoạch khoảng 25 đến 30 ngày. 

Để tạo ra những hạt gạo nếp cái hoa vàng mang đặc trưng của vùng đất thì yếu tố vùng đất, khí hậu, chất đất là quan trọng nhất và yếu tố về kỹ thuật canh tác trong khâu chọn giống, phân vùng gieo trồng để việc thụ phấn thuần chủng cũng vô cùng quan trọng. Theo các cụ cao niên có kinh nghiệm truyền lại thì ở Dục Tú, vùng đất gần thành Cổ Loa mà trồng nếp cái hoa vàng thì sẽ có hạt gạo mẩy và hương thơm khác biệt so với chỗ khác nhưng diện tích là rất ít để trồng thứ đặc sản này. Hàng năm làng tổ chức lễ đón gạo mới hay còn gọi là xôi mới được tổ chức vào ngày 10/10 âm lịch. Lễ thường có xôi trắng thổi bằng gạo nếp cái hoa vàng của vụ tháng 10 năm đó cùng đồ lễ khác.

Ở Dục Tú, việc truyền dạy giữa các thế hệ chủ yếu theo hình thức “cầm tay chỉ việc”, chứ không có sách vở gì để lại, trong các gia đình, con cháu tham gia công việc cùng ông bà, cha mẹ từ thuở nhỏ rồi học dần các bí quyết, kinh nghiệm, thực hành để làm ra những hạt gạo thơm ngon mà nhắc đến Dục Tú là người ta nghĩ ngay đến Nếp cái hoa vàng.