Mở lớp lá gói, hơi xôi nóng bốc lên nghi ngút, mang theo mùi nếp mới. Xôi Phú Thượng đạt chuẩn khi hạt tròn, căng, bóng, không nát, sờ vào không dính tay. Ăn vào thấy dẻo, thơm, và điều người làng tự hào nhất: xôi để đến chiều vẫn mềm. Với xôi xéo, người bán dùng dao sắc cắt thành từng lát mỏng, đều tay.
Cái ngon của xôi bắt đầu từ hạt gạo. Người làng chuộng những giống nếp ngon như nếp cái hoa vàng, nếp dâu. Mỗi loại xôi lại có cách ngâm gạo, trộn nguyên liệu và giữ lửa riêng. Gạo được vo nhẹ tay để hạt không vỡ. Dịp Tết, gạo được ngâm khoảng mười tiếng và xôi được đồ hai lần để hạt chín đều, dẻo thơm.
Xôi Phú Thượng phong phú về sắc màu và hương vị: xôi gấc đỏ, xôi xéo vàng, xôi lạc, xôi ngô, xôi vò, xôi vừng dừa, xôi đỗ đen, xôi hoa cau, xôi ngũ sắc, xôi chè. Có loại bùi, béo; có loại ngọt, thơm. Xôi được gói trong lá dong, lá sen hoặc lá chuối để giữ hương, rồi ủ kín cho nóng đến tay người ăn.
Với người Hà Nội, một gói xôi nóng là bữa sáng quen thuộc, mua từ người bán rong gánh thúng xôi đi khắp phố hay hàng xôi ở chợ. Xôi Phú Thượng còn được các hàng đồ lễ, các đám cưới, đám giỗ đặt mua, và có mặt trên mâm cúng tổ tiên. Sáng mùng Một Tết, xôi của làng được đưa đến dâng lễ tại nhiều đền, chùa, phủ trong thành phố như chùa Trấn Quốc, Phủ Tây Hồ, đền Quán Thánh. Ở làng, những mâm xôi lễ được bày trang trọng tại đình Phú Gia mỗi dịp hội làng đầu tháng Giêng; hội làng còn có phần thi nấu xôi để các gia đình trổ tài.
Nhịp làm việc của làng Phú Gia, tên cũ là Kẻ Gạ, đi ngược với thành phố. Từ chiều, người làng ngâm gạo, rửa lá. Khoảng 2–3 giờ sáng, bếp được nhóm, lửa được quạt đều, những mẻ xôi đầu tiên ra lò. Làng ít ruộng, mỗi năm chỉ cấy được khoảng một vụ, nên người dân làm xôi, bánh mang vào Thăng Long – Kẻ Chợ bán. Nghề không có ông tổ, chỉ truyền từ đời này sang đời khác; có gia đình đã ba, bốn thế hệ bán xôi.
Hiện gần 600 hộ trong làng sống với nghề xôi. Năm 2016, Phú Thượng được công nhận là làng nghề truyền thống; năm 2020, ba sản phẩm xôi chè, xôi ngũ sắc và xôi xéo của làng đạt chứng nhận OCOP 4 sao. Ngày 16/2/2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 344/QĐ-BVHTTDL đưa nghề làm xôi Phú Thượng vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Các cơ sở xôi Phú Thượng có trong mục Ẩm thực của HanoiGo. Từ gói xôi bình dị, hành trình món ngon đi tiếp đến một mâm cỗ cầu kỳ: cỗ Bát Tràng.
